Funded by the European Union Delegation to Turkey and implemented in partnership with the  Association of Journalists , the Turkish Journalists’ Union, and the Izmir Journalists’ Association, the “Support for Media Freedom – Strong Solidarity, Strong Media” Project (IPA III/2024/453-410) This report, prepared by the project team using open-source materials, media scans, various submissions and reports received by the project office, media ownership and journalists’ professional satisfaction surveys conducted within the scope of the project, information from the project partner Turkish Journalists’ Union, and the  Association of Journalists “Press for Freedom” reports, may be reproduced in whole or in part provided that the sources are cited. The content is entirely the responsibility of the Journalists’ Association and does not necessarily reflect the views of the European Union.

Click here to download the report;

MİR 2025 eng

Media Monitoring Report -2025 yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyeti, Medya Özgürlüğüne Destek /Support to Media Freedom Projesi kapsamında Gaziantep Üniversitesi İletişim Fakültesinde “Kapasite Geliştirme Eğitimi” düzenledi.

Mobil Basın Evi’nin teknik kapasitesi ve ekipman donanımı hakkında da proje çalışanları Ayşe Gültekin ve Alican Sağın bilgi verdi.

Gazeteciler Yıldıray Arslan ve Gökçen Çamlıyurt’un öğrencilere temel haber ve yayın süreçlerine ilişkin eğitim verirken, Deneyimli Gazeteci Zeynel Lüle de canlı yayına ilişkin bilgi ve tecrübelerini aktardı.

Bir stüdyonun tüm teknik olanaklarına sahip Mobil Basın Evi ile gerçekleştirilen eğitimde, öğrencilere canlı yayının nasıl hazırladığı, teknik ve editoryal destekle uygulamalı olarak gösterildi. Öğrenciler küçük gruplar halinde, kendi haber programlarını hazırladı ve çekimini gerçekleştirdi.

Eğitime katılan Gaziantep Basın Cemiyeti Başkanı Arif Kurt da öğrencilere mesleki deneyimlerini aktardı. Kurt, meslek örgütü başkanı olarak yerel gazetecilerin sıkıntıları, mesleğin geleceği ve gençlerin kaygılarına ilişkin görüş alışverişinde bulundu.
Eğitimin ardından Gazeteciler Cemiyeti Başkan Yardımcısı Ali Oruç, Gaziantep Basın Cemiyeti Başkanı Kurt, yönetim kurulu üyeleri ve beraberindeki heyet, Rektör Prof. Dr. Sait Mesut Doğan’ı makamında ziyaret etti.

#gazetecilikegitimi

#supporttomediafreedom

#medyaozgurlugunedestek

#guçludayanismaguclumedya

Mobil Basın Evi Gaziantep Üniversitesi’nde yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Fatma Ağaç / Ankara

Günlük hayatımızın önemli bir kısmına dokunması nedeniyle interneti artık çok farklı şekillerde ve çok farklı ihtiyaçlar için kullanıyoruz. Görüntülü görüşme ve mesajlaşma, internetten erişilebilir klima, buzdolabı ve ev aydınlatma sistemleri, günün yorgunluğunu attığımız oyunlar, elektronik spor (e-spor) müsabakaları ve yakın gelecekte ise uzaktan erişimli medikal robotlar ve otonom arabalar, kişiselleştirilmiş araç içi eğlence sistemleri, artırılmış sanal gerçeklik uygulamaları… Bu teknolojilerin tümünün eş zamanlı ve milyarlar düzeyinde cihazlarla etkileşimli olarak kullanılabilmesi ise geleneksel ağ mimarisi ile mümkün görünmüyor ve yeni bir ağ mimarisini zorunlu kılıyor.

Tüm bu sensörler, nesneler ve insanlar arasındaki iletişimi yönetecek mimari, 5’inci Nesil’in (5th generation-5G) olmazsa olmazı kabul edilen sanallaştırma ve ağ dilimleme yapısını gerektiriyor.

Kesintisiz yüksek veri hızı, daha yüksek veri kapasitesi, enerji ve maliyet avantajlarının yanı sıra ağ dilimleme yapısı ile 5G’nin otomotiv, enerji, sağlık, ulaşım, üretim, medya ve eğlence gibi sektörleri büyük ölçüde değiştirmesi bekleniyor. Stadyumlarda sağlayacağı faydalara da ayrıca değiniliyor. Yüksek boyutta veri kullanan ve yüksek hızda internet bağlantısına ihtiyaç duyulan bir e-spor müsabakası sırasında oyuncuların bağlantı sorunu yaşamamaları sağlanabiliyor.

Bugün dünyanın çok sayıda ülkesinde dijital dönüşümün ve endüstrinin (sanayi) dördüncü (4.0) evresinin başrolünde 5’inci Nesil teknolojisinin yer aldığını dile getiren uzmanlar, buharlı makinelerin keşfi ile endüstride yaşanan devrimin ardından asıl devrimin, mobil teknolojide başlatılan 5G ile beraber yaşandığının üzerinde duruyorlar. 

5G’nin bir sonraki aşaması olan 6’ncı Nesil (6G) teknoloji ise, iletişim sektörü ve tüketiciler için olağanüstü fırsatlara sahip bir geleceğin habercisi olarak değerlendiriliyor. Dünyadaki telekom operatörleri 5G hizmetlerini agresif bir şekilde piyasaya sürerken, yeni nesil ağlar, endüstri 4.0’a ve dijital ekonomiye büyük katkı sağlıyor. 1’inci (1G), 2’nci (2G), 3’üncü (3G) ve 4’üncü (4G), 4.5’uncu (4.5G) nesil dönemlerinden geçerek, 5’inci (5G) ile 6’ncı (6G) nesil mobil cep telefonu teknolojilerine ulaşan telekomünikasyon sektörünün dinamikleri önümüzdeki dönemde büyük bir değişime uğramaya hazırlanıyor. 

Uzmanlar, 2026 yılına kadar dünya nüfusunun yüzde 60’ının 5G’ye geçeceğini öngörüyor. 2029’un sonuna kadar da 5G abone sayısının dünya çapında 5,3 milyarı bulması bekleniyor. Yaşanan bu teknolojik dönüşümün, yeni bir inovasyon (yenilikçilik) dalgasının önünü açacağı düşünülüyor. 

Yeni eğitim yöntemleri sağlamak, iş dünyasını yeniden tanımlamak, eğlence dünyasını yeniden şekillendirmek (Sanal ve gerçek dünyayı bir araya getiren duyuların interneti aracılığıyla eğlence yeniden şekillenecek) ve iklim kriziyle mücadele etmek yaşanacak dönüşümler arasında sayılıyor.  Ayrıca, 5G’nin özel bir kodlama sistemiyle haberleşmedeki gürültüyü minimize ederek önemli bir sorunu ortadan kaldıracağına da değiniliyor.

5G, gelişmiş mimarisinin önümüzdeki yıllarda telekom ağlarını yönlendirmesi bekleniyor. İletişimin geleceğini yeniden tanımlayacak, yapay zekânın (Artificial Intelligence) ve makine öğreniminin (Machine Learning) ana akım haline gelmesini sağlayacak gelişmeler; standartlara ve patentlere katkıda bulunarak, 6G teknolojisini daha da önlere taşıması öngörülüyor.

“5G’nin Kurumsal Sektörlerde İşe Yaramasını Sağlamak, Gelişmiş 5G ve Ötesi, Ağ Dönüşümü, Sağlam Bir 5G Cihaz Ekosistemi Oluşturmak” gibi konular çeşitli etkinlik ve platformlarda tartışılırken, 6G’ye ilişkin çeşitli ulusal çözümler de patente dönüştürülüyor. 

Yüksek kapasitede bilgi işlem ihtiyacı

Uzmanlar, insanların yaptığı emek ve iş gücü gerektiren işleri yapabilecek robot ve makinelerin olmasına karşın, karar verme ile ilgili süreçlerde insan odaklı yüksek kapasitede bilgi işlem ihtiyacının ortaya çıkacağının altını çiziyor. 

5G teknolojisiyle birlikte fabrikaların içinde mevcut birçok kablolu iletişim sürecinden vazgeçileceğine işaret eden uzmanlar, iletişimde gecikmelerin minimuma inmesiyle 5G’nin uzaktan tıp uygulamalarının yapılmasına olanak sağlayacağı ve uzaktan sağlık hizmetleri için en büyük iletişim kanalı olacağına dikkat çekiyor. 

Endüstriyel haberleşme alanında fabrikalar ve üretim hatları dijitalleşirken, 5G ve IoT (Internet of Things-Nesnelerin İnterneti) çözümlerinin gelecekteki rolü ve endüstriyel dönüşüme etkisi tartışılıyor. Tüm sektörlerde 5G ile dengelerin değişeceğine işaret edilirken Türkiye’de ve dünyada endüstri ve imalat sektöründe yaşanacak köklü değişimlerin 5G teknolojisiyle geleceği kaydediliyor.

Fabrikalarda, 5G ile birlikte 100 kat daha hızlı haberleşme sağlanabileceğini dile getiren uzmanlar, 5G teknolojisinin endüstriyel dönüşümdeki belirleyici rolünü de vurguluyorlar. Uzmanlar, bu teknolojinin fabrika içerisindeki nesnelerin bağımsızca hareket edebilmesini ve hareket esnasında çok daha hızlı haberleşebilmelerini mümkün kıldığını da anlatıyor.

5G, Nesnelerin İnterneti cihazlarının bir arada kullanılmasına destek vererek, aynı zamanda akıllı tedarik zincirlerinin sürekliliğini sağlıyor. 5G’nin hızı ve kısa gecikme süresi, yepyeni bir inovasyonun (yenilikçilik) kapılarını açma olanağı da veriyor. 5G kullanılan bir fabrikadaki bir üretici, verileri fabrika sınırları içinde analiz etmek için otomatik makineleri, endüstriyel robotları daha hızlı ve verimli bir şekilde devreye alabiliyor.

“Kaldıraç etkisi” yaratacak bir pazar olarak görülen 5G’nin, ulusal şirketlerin pazara girebilmesi için önlerinin açılması gerektiğine dikkati çeken uzmanlar, 5G’nin yepyeni sektörlere imkân vereceğini ve yeni standartların ortaya çıkacağına da vurgu yapıyor. Uzmanlar, 5G’nin şu anda birçok ülkede kullanıldığını belirterek, önümüzdeki dönemde Türkiye’de de kullanılabileceğini ve yatırımların devam ettiğini, hastane ve fabrikalarda kullanılmaya başlanıp; daha sonra diğer alanlara yönlendirileceğini ifade ediyor. 

5G teknolojisi, kritik uygulamalara iyileştirilmiş hizmet kalitesi sunarken kısa gecikme süresi, eşsiz bant genişliği ve ağ dilimlemesi gibi özellikleri bulunuyor. 5G, günümüzde gördüğümüz yaygınlaşmış akıllı mobil cihazların ve sensörlerin bağlantılarının iyileştirilmesini, böylece kurumların cihazlardan gelen veri akışını daha verimli bir şekilde kullanmasını sağlıyor. 

Mobil kullanıcılar, donanım sınırlamalarından kurtulacak 

Önceden rakip olan GSM (Global System for Mobile Communications-Cep Telefonu) ve uydu sektörleri, artık birbirini tamamlayıcı nitelikte hizmet veriyor. Karasal sayısal uydu yayıncılığının 5G mobil teknolojisinde kullanılabilecek duruma gelindiğine işaret ediliyor. 

5G teknolojisi için “ağların ağı” nitelendirmesinde bulunan uzmanlar, 5G’nin uydu ve karasal teknolojileri birleştirdiğine değiniyor. Pürüzsüz bir kullanıcı deneyimi için de 5G’nin hava, deniz ve karayı kapsaması gerektiğine vurgu yapılıyor. 

Robotik ve nanoteknoloji ile ilaç sektörünün geliştirilmesinde 6’ncı Nesil Mobil Teknolojiler (6G), önemli rol oynayacak. 5G ve 6G için kablosuz iletişim geliştirme ve çok çeşitli teknolojik projeler uygulamaya konulacak. 

Akıllı geleceği şekillendirecek 6G, çok sayıda ileri teknolojinin ortaya çıkmasıyla birlikte mobil kullanıcıları donanım sınırlamalarından kurtaracak. İletişim sistemleri daha yüksek verim, daha düşük gecikme süresi, daha yüksek güvenilirlik ve daha fazla sayıda bağlantı gibi talepleri karşılamak üzere gelişiyor. Yapay zekâ, iletişim teknolojisinin ilerlemesini destekleme, sinyal iletimini geliştirme ve ağ bağlantısını optimize etme gibi konularda zorluklara dikkat çekici çözümler sunma potansiyeliyle 6G için temel teknolojilerden biri olarak öne çıkıyor. 

Algılama ve iletişim teknolojilerinin 6G’ye entegrasyonu ile; endüstriyel otomasyon (Nesnelerin İnterneti-Internet of Things-IoT), akıllı sağlık hizmetleri, akıllı ulaşım, enerji kullanımı, depolama ve lojistik gibi birçok konuda önemli gelişmeler yaşanması; 4’üncü (4G) nesil ağ teknolojileri gecikme sürelerini ciddi oranda düşürmüş olsa da 5G teknolojisiyle de gecikmelerin minimum düzeye inmesi bekleniyor. 

Çok daha üstün, çok daha hızlı

4.5G teknolojisinin 2030’a kadar devrede kalacağını vurgulayan uzmanlar, 5G ve 6G için iletişim altyapısının güçlendirilmesi ve güvenli olması gerektiğinin üzerinde duruyor. 5G’den çok daha üstün, çok daha hızlı bir trafik, yüksek bir kapasite ve yüksek çözünürlükte hizmet verecek olan 6G için çalışmaların devam ettiğini dile getiren uzmanlar, 6G’ye giderken yerel şirketlerin ve tedarikçilerin büyütülebileceğini dile getiriyor.

Dünyanın dijital dönüşümünde 5G ve 6G teknolojileri… yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gülşen Okay / Bitlis

Dünyadaki sönmüş volkanik dağlar, canlılar için önemli yaşam alanları oluştururken, değişik ekosistemlerini içerisinde barındıran bu yapılar canlılar açısından üreme, beslenme ve göç yolları gibi önemli etkenleri bir arada bulunduruyor. Sönmüş volkanik dağ statüsünde olan Nemrut’ta bu özelliği nedeniyle yoğun bir kuş faunasını ev sahipliği yapıyor. Gerek su, gerekse kara ekosistemini içerisinde barındıran Nemrut Kalderası, kuşların yerleştiği, ilkbahar-yaz aylarında konakladığı veya transit göçer olarak kullandığı ülkemizin önemli ekolojik alanlarının başında geliyor. Toplam 29 familyaya mensup 72 kuş türünün yaşadığı tespit edilen Nemrut Kalderası, biyolojik çeşitlilik açısından önemli bir konumda yer alıyor. 

Zirvesinde dünyanın ikinci büyük krater gölünün yer aldığı Bitlis’in Tatvan ilçesinde, 2 bin 250 rakım yükseklikteki Nemrut Kalderası, özellikle son dönemlerde yoğun ilgi görüyor. Yaşanan ziyaretçi akınına bağlı olarak çevre kirliliği, gözle görülür şekilde artmaya başladı. Gerçekleştirilen turlarla kalderadaki yoğunluk ve çevre kirliliğinin kalderada yaşayan canlı çeşitliliği ve kuş faunasını tehdit etmesi dikkat çekiyor. 

29 familyaya mensup 72 kuş türü yaşıyor

Nemrut Kalderası’nın ornitofauna açısından önemi, kuş türlerinin yaşam alanları, göç statüleri, popülasyon durumları gibi özellikleri araştırmak ve kalderadaki kuş çeşitliliğini tehdit eden çevresel sorunları belirlemek üzere Bitlis Eren Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hümeyra Nergiz Uyar danışmanlığında bir çalışma yapıldı. Fen Bilimleri Öğretmeni ve aynı zamanda Biyoloji Yüksek Lisans Öğrencisi H. İbrahim Gökşen, bu çalışmayla kalderadaki canlı çeşitliliği ve kuş faunasını bekleyen tehlikeleri ortaya koydu. Gökşen, Nemrut Kalderası Tabiat Anıtı’nda Mart 2020-Kasım 2021 tarihleri arasında gerçekleştirdiği arazi çalışmaları sonucunda kalderada toplam 13 takım ve 29 familyaya mensup 72 kuş türünün bulunduğunu belirledi.

Yapılan çalışmayla Nemrut Kalderası Tabiat Anıtı’nda yaşayan ve bu alanda üreyen kuş türlerinin birey sayıları, göç statüleri, çevreye uyumları, beslenme durumları ve bu türlerin bölgedeki yaşamlarına etki eden tehdit unsurlarının araştırıldığını anlatan Gökşen, Nemrut Kalderasının hem kuşların göç güzergâhı üzerinde bulunması hem de kış turizmi potansiyeli açısından önemli bir yere sahip olduğuna vurgulayarak, bölgede oluşan ve oluşabilecek ekolojik sorunlara dikkat çekti.

Kalderada yaşayan 29 familyaya mensup 72 kuş türünden 24 türün yerli, 41’inin yaz ziyaretçisi ve 7’sinin de transit göçer kuşlar olduğunu belirten Gökşen, şunları söyledi:

“Nemrut Kalderası Tabiat Anıtı, habitat yapısı, topoğrafik özellikleri, iklim şartları gibi durumlar göz önüne alındığında hayvan ve bitki biyoçeşitliliği bakımından hem ulusal hem uluslararası anlamda önemli bir yere sahiptir. Flora ve faunanın muhteşem birlikteliğine Nemrut kalderasını örnek olarak gösterebiliriz. Kaldera göl ekosistemi, orman ekosistemi, dağ ekosistemi gibi ekosistemlerin kesişiminde bulunan bir coğrafya. Bu kesişim, canlı çeşitliliğini aynı zamanda kuş faunasını da olumlu etkilemektedir. Nemrut Kalderasındaki canlı çeşitliliği içerisinde kuş türleri önemli yere sahiptir. Yerli kuşların olduğu kadar yaz ziyaretçisi ve transit göçer kuş türlerinin de olduğu kaldera, kuşların yaşam alanları açısından elverişli yapıya sahiptir. Şahin, alaca doğan, küçük kerkenez, taş kuşu, elmabaş patka gibi bazı türlerin popülasyonu normal seviyenin altında olduğu için kaldera da ayrıca koruma altına alınmalıdır.”

Önlem alınmazsa Nemrut Kalderası “Tabiat Anıtı” özelliğini yitirilecek 

Kalderanın gerek jeolojik gerekse biyoçeşitlilik açısından önemli bir konumda olduğu için insanlar tarafından, iklim şartları uygun olduğu zamanlarda sıklıkla ziyaret edilmekte olduğuna dikkat çeken Gökşen, açıklamalarını şu uyarıyı yaparak tamamladı:

“İnsanların bu alanı rekreasyonel açıdan yoğun bir şekilde kullanması çevre kirliliğini arttırmıştır. Yaz aylarında oluşan bu kirlilik, canlı çeşitliliğini aynı zamanda kuş faunasını da olumsuz etkilemiştir. Çevre kirliliği açısından önlem alınmadığı takdirde ilerleyen yıllarda kuş faunası için sıkıntılı günler daha da artacaktır. Bu alanda yasaklanmış olmasına rağmen avcılık faaliyetleri, kısıtlı alanlarda devam etmektedir. Alanda avcılık ile ilgili denetimler arttırılmalıdır. Kaldera aynı zamanda gezi veya araştırma amaçlı yerli ve yabancı turistlerin ilgisini kazanmıştır. Yaz aylarında düzenlenen özellikle gezi amaçlı yapılan turlar da canlı çeşitliliğini aynı zamanda kuş faunasını olumsuz etkilemektedir. Alanda kuş türleri ile ilgili bilgilendirme yapılması ve uyarı tabelalarının olması gerekmektedir. Bu olumsuzlukların devam etmesi ve önlem alınmaması durumunda, Nemrut Kalderası ‘Tabiat Anıtı’ özelliğini de yitirilecektir” şeklinde konuştu.

Nemrut’un kuş faunası tehlike altında! yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Suat Gezici

Teknolojinin hızla gelişmesine rağmen, fosil yakıtlardan enerji üretmenin maliyeti yaklaşık bir asırdır değişmiyor. Bu da yenilenebilir enerjiye geçişin “daha maliyetli” olduğu tezini çürütüyor. Bunun iklim ve enerji politikaları üzerinde önemli etkileri oluyor. 

Dünya genelinde gelişmiş birçok ülke, küresel iklim krizine karşı fosil yakıt tüketimini azaltarak, yenilenebilir enerjiye yönelmekte. Söz konusu ülkeler, net sıfır taahhütlerinin yanında fosil yakıtlardan çıkış tarihlerini açıklarken yenilenebilir enerjiye geçiş, hiç olmadığı kadar hızlı arttı. Ancak Birleşmiş Milletler (BM) tahminleri, günümüzde Paris Anlaşması’nın öngördüğü küresel 1,5 derece hedefinden epey uzakta. Yaklaşık 3 derece ısınma yolunda olduğumuzu belirtiyor. Bu durumun en önemli nedenlerinden biri de fosil yakıtların istenen hızda terk edilmemesi. Dünya genelinde en hızlı bırakılması gereken fosil yakıt olan kömür, hâlâ en büyük enerji kaynağı durumunda. 

Önlem alınmazsa geri dönüşü olmayan sonuçlar ortaya çıkabilir

Uzmanlara göre fosil yakıtlar, hem elde edilmeleri hem de kullanılmaları sırasında doğal düzeni ve insan sağlığını yakından etkileyen birçok zarara sebep oluyor. Bu yakıt türünün kullanımının azaltılması ve böylece zararların en aza indirilmesi için öncelikle risk alanların belirlenmesi gerekiyor. Sürdürülebilir bir geleceğe ulaşılmasını engelleyen fosil yakıtların bazı zararları şunlar:

Arazi Bozulmaları, Hava Kirliliği, Küresel Isınma, Su Kirliliği, Okyanusların Asitlenmesi, Asit Yağmurları ve Sağlığa Olumsuz Etkiler.

Uzmanlara göre bu zararlar göz önüne alındığında, eğer önlem alınmazsa geri dönüşü olmayan sonuçlar ortaya çıkabiliyor.

Çin, dünya kömür üretim ve tüketiminde birinci

Fosil yakıtlar arasında kömür, günümüzde en fazla kullanılan yeraltı madenlerinden biri. Kömürün çağımızın en önemli ve vazgeçilmez yeraltı kaynaklarından biri olması; elektrik üretimi, demir- çelik ve çimento imalatı, endüstriyel proseslerde buhar üretmek, ısınma amaçlı ve kimya endüstrisinde enerji amaçlı kullanılması gibi nedenlere bağlı.

T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın; BP (British Petroleum), Enerdata ve Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün kömür kullanımı hakkında paylaştığı verilerden hazırlayıp bakanlığın internet sitesinde yayımladığı bazı bilgiler şu şekilde:

-Kömür, 2021 yılında, dünya birincil enerji tüketiminde yüzde 26,9’luk payla petrolden sonra ikinci sırada yer almıştır. Dünya elektrik üretiminde ise yüzde 35,9’luk payla ilk sırada yer almıştır.

-2022 verilerine göre, dünyada 2021 yılında toplam 8,17 milyar ton kömür üretimi gerçekleştirilmiş olup Çin, 4,1 milyar ton (yüzde 50,5) üretimle ilk sırada yer almıştır. 2022 verilerine göre, dünyada 2021 yılında toplam 7,86 milyar ton kömür tüketimi gerçekleşmiş olup Çin, 4,1 milyar ton (yüzde 52) tüketimle ilk sırada yer almıştır. 

-2022 yılında Türkiye’de toplam tüvenan kömür üretimi; 102,09 milyon ton linyit, 1,49 milyon ton asfaltit, 1,79 milyon ton taş kömürü olmak üzere toplam 105,37 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. 

Türkiye’nin kömür, üretim ve tüketim istatistikleri…

Avrupa Birliği (AB) İstatistik Ofisi Eurostat verilerine göre, 2021 yılında genel enerji arzında fosil yakıtların oranının en yüksek olduğu ülke yüzde 96 ile Malta; en düşük ise yüzde 12 ile İzlanda. Türkiye, yüzde 84 ile 38 ülke içinde 7. sırada yer alıyor. AB ortalaması ise yüzde 70. Yeni termik santral projelerini yavaşlatsa da Türkiye, kısa vadede kömürü terk etmeyi planlamıyor. Bu durum, uzun vadeli iklim hedefleriyle çelişiyor.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün Türkiye’de kömür kullanımı ile ilgili 2022 yılı verileri ise şöyle: 

-2022 yılında Türkiye’de toplam tüvenan kömür üretimi; 102,09 milyon ton linyit, 1,49 milyon ton asfaltit, 1,79 milyon ton taş kömürü olmak üzere toplam 105,37 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. 

-2022 yılında 119,8 milyon ton kömür (35,1 milyon ton taş kömürü+79,1 milyon ton linyit ve asfaltit + 5,6 milyon ton taş kömürü koku) tüketilmiştir. Taş kömürü ile linyit ve asfaltit tüketimlerinde en büyük pay, sırasıyla yüzde 60,2 ve yüzde 83,5’lik oranlarla termik santrallerin olmuştur.

-Ülkemizin 2018-2022 yılları arası ortalama kömür (taş kömürü, taş kömürü koku, linyit ve asfaltit) tüketimi yaklaşık 118 milyon ton olmuştur.

-2022 yılında kömüre dayalı santrallerden üretilen elektriğin toplam elektrik üretimi içindeki payı yüzde 36,18 olurken, yerli kömürün (linyit+ taş kömürü+asfaltit) payı ise yüzde 15,89 olmuştur. 

-2022 Aralık itibarıyla ülkemizde; 1 adet asfaltit, 46 adet linyit, 4 adet taş kömürü ve 16 adet ithal kömürle çalışan olmak üzere toplam 67 adet kömürle çalışan elektrik üretim santrali bulunmaktadır.

-2022 Aralık itibarıyla, ülkemizin kömüre dayalı santral kurulu gücü toplam kurulu gücün yüzde 21’ine karşılık gelmektedir. Yerli kömüre dayalı kurulu gücün toplam kurulu güce oranı ise yüzde 11 olmuştur.

Kömür kullanımı neden zararlı?

Uzmanlara göre fosil yakıtlar arasında kömür, karbon emisyonu kaynağı olmasının yanı sıra, çevreye verdiği diğer zararlar nedeniyle en kirli enerji türlerinden biri. Modern teknolojiler sayesinde kömür işleme tesislerinde atık oranı azaltılmış olsa dahi jeotermal elektrik santralleri, her yıl ortalama 1,2 milyon ton miktarlarda atık üretiyor. Bu atığın  yaklaşık yüzde 40’ı geri dönüştürülebiliyor. Kömür kullanımının canlı yaşamı ve tabiata verdiği zararlar şu şekilde sıralanabilir:

-Kömürün yanması, karbondioksit, nitrojen oksitler, sülfürik asitler ve arsenik gibi zararlı atıklar üretiyor.

-Dünya genelinde kömür yakılarak elde edilen enerji esnasında ortaya çıkan karbondioksit, atmosferdeki karbondioksitin yüzde 65’ini oluşturuyor. Kömür gibi fosil yakıtların ürettiği metan ve karbondioksit gibi sera gazları, yüksek hacimleriyle havadaki partiküllerle birleşerek güneş ışınlarının yansıtma gücünü artırıyor. Sıcaklığın dağılmasını sera etkisiyle önleyen, dünya genelinde sıcaklık artışlarının en önde gelen sebebi. Kömür yanarken açığa çıkan kükürt dioksit dolayısıyla asit yağmurları da tetiklenmekte.

-Kömür madenciliği, yaban hayatına, bitkilerin doğal yaşam alanlarına, yeraltı sularına ve doğal tabiata zarar veriyor. Kömür rezervleri bitkiler, nehirler, ormanlar gibi yeryüzünü örten tabiatla kaplı. Kömür madeni inşaatında bitki ve hayvan örtüsü kaldırıldığı gibi enerji üretim tesisleri çevresinde de toprak ve hava kirliliği dolayısıyla yaşam alanları olumsuz etkileniyor.

-Yeraltı sularına atıklar bulaşabiliyor veya yanıcı maddeler yangınlara yol açabiliyor. Madencilikte kullanılan mekanik cihazların oluşturduğu, hem insanları hem diğer canlıları rahatsız edecek boyutlarda gürültü kirliliği de cabası. Baş ağrılarına, uyku sorunlarına, tansiyon yüksekliğine yol açabiliyor.

-Kömüre doğrudan ve uzun süreli maruz kalmak, muhtemel olarak ölümcül kabul ediliyor. Özellikle maden işçileri için koruyucu ekipman giymek bile hastalık risklerini ortadan kaldırmaya yetmiyor. Maden işçileri kronik yorgunluk ve sürekli uykusuzluktan muzdarip. Uzun süre konsantre karbon dioksite doğrudan maruz kalan işçilerde akciğerlere kömür tozu çökmesinden kaynaklı kara akciğer hastalığı görülebiliyor. 

-Pek çoğu sadece bununla değil, astım, zatürre, oksijen yetmezliği gibi akciğer ve solunum yolu rahatsızlıklarıyla, ağır metal maruziyeti kaynaklı sinir sistemi hasarıyla, kalp yetmezliğiyle karşı karşıya kalabiliyor.

-Zaman zaman ülkemizde de meydana gelen maden patlama ve çöküntüleri, kalıcı kronik hastalıklara, zehirlenmeye, yaralanmalara ve ölüme yol açabiliyor. Benzeri sağlık sorunları yalnızca maden işçilerini değil, aynı kirli havayı soluyan, rüzgârla taşınan madeni toz parçacıklarının ulaştığı çevre işletme çalışanlarını ve yerleşim sakinlerini de etkiliyor.

-Kömür madenleri bol miktarda sera gazının yanı sıra radyasyon da üretiyor. Radyoaktif maddeler hücrelerde mutasyona sebep olarak kansere ve diğer bazı hastalıklara yol açabiliyor.

-Bazı araştırmalarda kömür santrallerinin yakınında çalışan veya yaşayan birçok kişinin yüksek karbon emisyonlarına bağlı felçler; astım, akciğer kanseri ve radyasyona bağlı diğer hastalıklardan etkilendiği belirtilmekte.

Fosil yakıt insanı da doğayı da tüketiyor… yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.