Hayrullah Ercik

Yılda iki kere mevsimlerin değişmesiyle göç ettiklerini ifade eden Emrullah Acar sonbahar mevsiminin kasım ayı ortasından sonra Bitlis’in yüksek dağlarındaki yaylalarından Batman’ın kışın daha ılıman ve yer örtüsünün karla kaplanmayan ovalarına doğru göç ettiğini dile getirdi. Yaklaşık otuz yıldan beridir her sene bu rutini gerçekleştirdiklerini de ifade ediyor. 

Göç yolculuğu süreci boyunca nasıl yol alındığını, nerden geçip gidildiğini ve hangi zorluklarla karşılaştığını detaylıca E. Acar anlattı: Göç yolculuğuna başlamadan önce tüm hazırlıklar yapılır. İlk önce tüm yol süreci boyunca sürüye eşlik eden çobanlar için erzak tedariği yapılır. Erzak içeriği genelde hazırlanması vakit kaybettirmeyen yiyeceklerle tamamlanır.

Erzakla birlikte olmazsa olmazlar da vardır onlarda şöyledir; El feneri, yedek piller, yedek bataryalar, soğuktan korunmak için koyun yününden yapılmış dışı çadırla yağmura dayanıklı hale getirilmiş olan gulaw(Kürtçe’de kepeneğin bir türü), çifte denilen pompalı bir silah, ateş, tütün ve buna benzer yolculuğu kolaylaştırıcı gereçler bulunur.

Yolculuğa genelde iki üç ailenin hayvanları birlikte çıkılır. Yaklaşık sürüde bin küçükbaş hayvan vardır. Sürüye hâkim olmak için en az beş çobana ihtiyaç vardır. Bu çobanlar sürünün doğu, batı, kuzey, güney yönlerine dağılırlar ve sürünün dağılmasına engel olurlar.

Çobanların çoban köpekleri de vardır ve kurtların sürüye saldırma ihtimaline karşı en etkili savunma yöntemi olarak yüzyıllardır kullanılmaktadırlar. Göç yolculuğuna başlandığı günden son güne kadar en az hasarla sürüyü gidilecek yere ulaştırmak için koordineli ilerlenir ve rutin güzergâh takip edilir.

Bitlis’in ilçeleri olan Tatvan ve Hizan arasındaki yüksek dağlardan Güzeldere ovasına inilir oradan Siirt’in Kurtalan ilçesi üzerinden Batman’a ulaşılır. Günlük yolculuk güneş doğumu ile başlayıp, güneş batımına kadar sürer. Karanlık ve tehlikeli olduğu için gece yol kat edilmez. Gün içerisindeki yolculuk ve gidilen mesafe coğrafyanın yapısına ve hava durumuna göre değişmektedir. Günde üç kere dinlenme molaları verilir, molalarda sürünün dağılmaması için pratik yiyecekler hazırlanır ve yenilir.

Yolculuk sürecinde eğer sürüyü hantallaştıran ve yavaş hareket edilmesine sebep olan bir küçükbaş varsa o geride bırakılır ve yola devam edilir. Bazen de fark etmeden hayvanlar arasında kayıplar olur ve sürünün dağılmaması için kaybolan küçükbaş aranmaya çıkılmaz.

Göç yolculuğunun son günlerinde hem küçükbaş hayvanların yorulması hem de çobanların yorulmasından dolayı günlük yolculuk hızı düşmüş olur ve yol bittiğinde derin bir “oh” çekilir.

Senede sonbahar ve ilkbahar olmak üzere iki kere göç yolculuğu yapılır. İlkbaharda da Güneydoğu’nun ısınmaya başlayan havasından kaçılır ve Doğu anadolu’nun serin dağ yaylalarına sığınılır. Göç yolculuğu meşakkatli ve yorucudur ancak hayvanların sağlıklı olmaları ve verimli ürün vermeleri için gereklidir.

Son olarak Emrullah Acar şunu anlatmadan bitirmek istemediğini dile getiriyor “Çobanlık çok kıymetli bir meslek ve ben mesleğimi severek yapıyorum ama mesleğimin zorlukları da fazla tâbi uykusuzluk yorgunluk vs. Size bir anımdan bahsetmek istiyorum, bir keresinde yolculuğun 7. Gününde bir köpeğimizin sürüde kayıp olduğunu farkettik, sürü için çok önemli bir köpek olduğu için onu bulmak umuduyla aradık ve bir keçinin iki ağaç arasında sıkışıp kalması sonucu kurt kapmasın diye köpeği keçinin başında beklerken bulduk, bu olay beni şaşırtmıştı ve fazlaca mutlu etmişti.”

Koçerlerin küçükbaş hayvanlarıyla mevsimlik göçü yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Bilal Seçkin

6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden 2 yıl geçti. “Asrın felaketi” olarak nitelendirilen ve 11 ili etkileyen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremlerde en az 53 bin 725 kişi hayatını kaybetti, 107 bin 213 kişi ise yaralandı. Yaklaşık 14 milyon insanı doğrudan etkileyen deprem nedeniyle on binlerce insan başka şehirlere göç etmek zorunda kaldı. 

Depremden en çok zarar gören şehirlerin başında ise Hatay vardı. Felaketin 2’nci yılında bir taraftan yeni konutların yapımı sürerken diğer taraftan da hâlâ enkazı kaldırılmayan evler var. 

. .

.  

Yoğun yağmura rağmen binlerce Hataylı, kentin çeşitli yerlerindeki anmalara katıldı. Uğur Mumcu Meydanı’nda bir araya gelen binlerce kişi ellerinde meşaleler, bahurlarla sessiz yürüyüşe geçti. Saatler, depremin yaşandığı 04.17’yi gösterdiğinde ise sokaklar “Sesimi duyan var mı?” bağırışlarıyla yankılandı.  

Yürüyüş Asi Nehri’ne bırakılan karanfillerin ardından son buldu. 
 


6 Şubat sabahında ise Hataylılar mezarlıklara akın ederek depremde kaybettikleri yakınlarını andı. Anmada yakınlarını kaybedenler gözyaşlarına boğuldu.

Samandağ’da ise 6 Şubat Deprem Koordinasyonu çağrısıyla binlerce kişi Samandağ PTT Şubesi önünde bir araya geldi. “Unutmayacağız, affetmeyeceğiz, hesap soracağız!” sloganlarının sık atıldığı yürüyüş Samandağ Semt Pazarı’nda son buldu.

Felaketin 2’nci yılı: “Sesimi duyan var mı?” yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Mehmet Alpsoy

Eski Sirkeci-Halkalı Banliyo Treni Hattı yerine yapılan ve Sirkeci ile Kazlıçeşme arasındaki
ulaşımı sağlayan yeni tren hattının Kocamustafapaşa İstasyonu’nda yer alıyor Samatya.
(09.08.2024)

Kocamustafapaşa istasyonundan indikten sonra insanı Samatya Meydanı’nın girişi karşılamaktadır. Burada sıralı küçük esnaf dükkanları, tarihi kalıntıların gölgesine kurulmuş restoranlar göze çarpmaktadır. (09.08.2024)

İçkalpakçı Çıkmazı Samatya tren istasyonunun hemen sağ tarafında, meydanın bitişiğinde yer almaktadır. Samatya’nın merkezi ve hareketli meydanına sadece birkaç adım uzaklıkta
bulunan bu dar sokak, ahşap ve cumbalı eski İstanbul evleriyle mahallenin tarihi dokusunu
yansıtmaktadır. Günümüzde bu evlerin sakinleri genellikle göçmen ailelerden oluşmaktadır.
(09.08.2024).

Samatya’nın merkezi olan Samatya Meydanı’na bugün ağırlıklı olarak meyhaneler bulunuyor. Burada yan yana ve karşılıklı meyhanelerle beraber birkaç balıkçı dükkanı yer alıyor. Bugün gece hayatına dönük yeme-içme sektörünün yer aldığı Samatya Meydanı geçmişte manav, kasap ve bakkal gibi işletmelere ev sahipliği yapmaktaydı. Samatya Meydanı yalnızca bir yeme -içme noktası değil, mahalle sakinlerinin sosyalleştiği, herkesin birbirini tanıdığı ve selamlaştığı bir yerdir. (10.08.2024)

Samatya Meydanı’nın gece görüntüsü. Meyhanede sosyalleşenlerin yanı sıra meydanı dolaşarak deneyimleyen insanlar, Samatya’nın sosyal yaşamı ve gündelik yaşamı ile ilgili bilgiler veriyor. (27.08.2024)

Kastamonu doğumlu Adem, Samatya’nın en eski meyhanelerinden birinde on yıldır garson olarak çalışıyor. Samatya’nın zaman içerisinde bir değişime uğradığının altını çizen Adem de çiziyor:
“Burada müşteri profili çok değişti ama yine de mahalle ve meyhane kültürü devam etmekte”
(10.08.2024)

Meydan’ın tren istasyonundaki girişinde yer alan Tarihi Cihan Derya Balıkçısı geleneksel olarak balıkçılık işini yapan tek yerdir. Hemen karşısında ve birkaç adım ötesinde yer alan dükkanlarda ise daha çok yemek yeme üzerine kurulu bir işletme anlayışı vardır. 62 yaşında olan ve 47 yıldır balıkçılık yapan Hilmi Yıldız Turizm piyasacılığından yakınıyor: “Garibanın yiyeceği balıktı. Burası kasap, manav ve berberin olduğu bir çarşıydı. Şener Şen ile Türkan Şoray’ın dizisi olan İkinci Bahar’la birlikte burası değişti.” (31.08.2024)

Teoman Escardelis, namıdiğer Toma… Semtin Toma Abisi, 76 yaşında. Doğma büyüme Samatyalı ve tüm zorluklara rağmen Rum kimliğiyle hala burada yaşamaya devam ediyor. “Samatya çok değişti, eskiden burada hep Ermeni ve Rumlar yaşardı. Şimdi ise oradan
buradan gelenler ev sahibi, dükkan sahibi oldu.” Nereye gitti Ermeniler, Rumlar? Çevresine bir göz gezdirerek ve biraz da kısık sesle “6-7
Eylül’den sonra gitti herkes” sözleriyle durumu özetliyor. Toma Abi Balıkçı Hilmi’nin dükkanında zaman geçiriyor, gelen geçenle selamlaşıyor. Sağ taraftaki kahveden çayını söylüyor. Toma, gençliğinde Yeşilçam filmlerinde oynaması için teklif almış ama kabul
etmemiş. “Ferdi Tayfur’un burada filmi çekiliyordu, çok ısrar ettiler oynamam için ama kabul etmedim. Etseydim belki de çok şey değişirdi. Ama etmedim işte…” (27.08.2024).

Samatya dışarıdan da çok göç alıyor. Samatya’nın restoranlarında çalışanlar da yalnızca Türkiye’li değil. İrma, Gürcistan’dan geldiğinden beri  Samatya’da yaşıyor ve 12 yıldır meyhane mutfağında çalışıyor. (27.08.2024)

Samatya’da eski hizmetler de devam etmeyi sürdürüyor. Bunlardan birisi de bisiklet tamirciliği. Ceyhun Heriş, semtin sokak arası bisikletçisi. Tamir ettiği ilk bisikletlere binen çocuklar şimdilerde 45 yaşın üzerinde. Heriş 72 yıllık hayatının 40 yılında bu işi yapmakta.
Çocukların halen bisikletlerini yenilemek veya değiştirmek için uğradığı bir mekan. Geçmiş Samtaya’ya dair çok anı biriktirmiş olan Heriş yaşanan dönüşümü “Burada eskiden ahşap ve cumbalı evler vardı , şimdi ise her şey çok değişti. Bu evler birer birer yok oldu gitti”
ifadeleriyle anlatıyor.
Ceyhun Heriş, Samatya’nın göçmenlerin yoğun yaşadığı yerlerden birisi haline gelmesiyle birlikte hissetiklerini şöyle açıklıyor:
“Ülkede çok yabancı var. Onlar yüzünden ben burada yabancı durumundayım artık. Eskiden 1970’ten önce paskalya yapılırdı, meydanda toplaşır boyalı yumurtalar kırılırdı, paskalya çörekleri dağıtılırdı. Çarşıydı bu meydan. Sepette çiroz satılırdı, yoğurt elle satılırdı.
Göçlerden dolayı değişti her şey.” (10.08.2024)

Mardinli olan Fatoş Solmuş’un çocukluğu İçkalpakçı Çıkmazı’ndaki tarihi cumbalı evlerin birinde geçmiş. Fatoş, uzun yıllar çeşitli kurumlarda aşçılık yapmış, bir süre ecza deposunda çalışmış. Son olarak Samatya’nın Marmara Caddesi’nde açmış olduğu kahvesini
işletiyor. İşyeri, semtte vakit geçiren sakinlerin özellikle de kadınların uğrak mekanı. Fatoş, Kadınlar Kıraathanesi açmasında yatan nedenleri şöyle dile getiriyor:
“Erkeklerin hakim olduğu ve kadınların mahalle içerisinde çok da vakit geçirecekleri bir alan olmamasının eksikliğini fark ettim. Ben de kadınların evinin sokağında, yakınında olan bir Kadınlar Kıraathanesi açmak istedim.” (01.09.2024)

Samatya sokak arası oyunlara halen ev sahipliği yapıyor ve çocukların sesleri semte yankılanıyor. Nuri Efendi Sokak’ta evlerinin önünde oyun oynayan çocuklar. (31.08.2024)

İstanbul’un en büyük kiliselerinden olan Surp Kevork, Ermeni Cemaati’ne ev ibadetleri
için ev sahipliği yapmaktadır. Bir diğer ismi de Sulu Manastır olarak da bilinmektedir.
(31.08.2024).

Aya Analipsiz Rum Ortodoks Kilisesi 1872 yılında çıkan yangında yanan Panagia Psomatia Mahaletha Kilisesi’nin yerine yaptırılmıştır. (10.08.2024).

Ahşap ve cumbalı evlerin sıralı bir şekilde yer aldığı Merhaba Caddesi. (31.08.2024)

Samatya’da Gündelik Yaşam yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın 2 Şubat 2024’te Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nda (AFAD) düzenlenen “Kahramanmaraş Merkezli Depremleri Değerlendirme Toplantısı”nda yaptığı son açıklamaya göre bu depremlerde 53 bin 537 kişi hayatını kaybetti, 107 bin 213 kişi yaralandı.

Depremlerin etkilediği 120 bin kilometrelik alanda yaşanan manevi ve maddi hasar ile kayıplar barınma, sağlık, gıdaya erişim, eğitim, istihdam sorunlarına neden oldu. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan “2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu”na göre yarım milyondan fazla bina hasar gördü, sadece resmi makamlara bildirerek göç eden kişi sayısı 2 milyona yaklaştı.

Depremin en çok hasar verdiği illerden biri olan Hatay’da net olmayan rakamlara göre 20 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen hasar tespit çalışmasının Mart 2023’te paylaşılan verilerine göre ise şehirde toplamda 430.429 konut hasar aldı.

Depremden önce sahip olduğu kültürel miras ve zenginliklerle tanınan Hatay’da bugün çok sayıda mahalle, yerleşim yeri ve yapı yıkılmış halde bulunuyor. Evleri depremden etkilenen çok sayıda insan çadır ve konteyner kentlerde yaşamını sürdürmeye çalışıyor. Evleri az hasarlı kişiler ise devam eden artçı sarsıntılar yüzünden bulundukları yerlerde güvende hissetmediklerini söylüyor. Depremden etkilenen tüm illerdeki gibi Hatay da en temel ihtiyaçlarının acilen giderilmesini bekliyor. Depremin ardından geçen bir yılda Hataylılar, bir yandan hayatlarına devam etmeye, bir yandan da kaybettiklerinin yasını tutmaya çalışıyor.

Dilara Açıkgöz

1-Depremin ardından bir yıl geçmesine rağmen Antakya merkezde enkaz kaldırma çalışmaları sürüyor. Antakya, Hatay, 4 Şubat 2024

2-Evleri az hasarlı olduğu için kendilerine konteyner verilmediğini söyleyen depremzeler, çadır kentlerde yaşamlarını sürdürmeye çalışıyor. Kırıkhan, Hatay, 3 Şubat 2024

3-Depremin birinci yıl dönümünde depremde hayatını kaybedenler için Narlıca’da oluşturulan mezarlıkta bir araya gelen Deprem Mağdurları ve Kayıp Yakınlarıyla Dayanışma Derneği (DEMAK DER) üyeleri, depremde kaybolan yakınlarının bulunmasını talep ediyor. Antakya, Hatay, 6 Şubat 2024

4-Gönül Mutfağı gönüllüleri, Şef Ebru Baybara Demir’in öncülüğünde ve Kadir Sancar’ın koordinasyonunda İskenderun’daki İbrahim Çeçen Konteyner Kenti’nde depremin birinci yıldönümü için taziye yemeği hazırlıyor. Gönül Mutfağı, depremin hemen ardından, depremden etkilenenlere sıcak yemek sağlamak amacıyla gönüllü bir girişim olarak kurulmuştu. İskenderun, Hatay, 5 Şubat 2024

5-Antakya Uzun Çarşı’da kadayıf imalatı yapan Sait Ertuğrul (57), depremde orta derece hasar aldığı için yeniden inşa ettiği dükkânında tel kadayıf üretiyor. Antakya, Hatay, 2 Şubat, 2024

6-Bir kişi Hatay’da meydana gelen yıkımdan etkilenen Antakya merkezdeki Yeni Cami yıkıntıları arasında dolaşıyor. Resmi verilere göre Hatay’da toplamda 1108 kültürel varlık depremden etkilendi. Antakya, Hatay, 2 Şubat 2024

7-Asi Nehri kenarında bulunan ve depremde ağır hasar aldığı için yıkılan Antakya’daki Palladium Alışveriş Merkezi’nin enkazını kaldırma çalışmaları devam ediyor. Antakya, Hatay, 3 Şubat 2024.

8- Gönül Mutfağı gönüllüleri, İskenderun’daki İbrahim Çeçen Konteyner Kenti’nde ziyan olmaması için üreticilerin bahçelerinden toplanan ve depremin birinci yıldönümü taziye yemeğiyle birlikte dağıtılacak olan mandalinaları poşetliyor. İskenderun, Hatay, 5 Şubat 2024

9-Çok sayıda kişinin ölümüne ve evsiz kalmasına yol açan 6 Şubat 2023’teki depremlerin yarattığı yıkımın ardından, çadır ve konteyner kentlerde yaşayanlar için Kırıkhan’da yapımına başlanan deprem konutlarının inşaatı devam ediyor. Kırıkhan, Hatay, 3 Şubat, 2024

10-Depremin birinci yılı nedeniyle Antakya’da düzenlenecek anma töreni için şehre gelen Hataylılar, kaybettikleri yakınlarını anmak için enkazların arasında depremin gerçekleştiği saati (04.17) bekliyor. Antakya, Türkiye, 5 Şubat, 2024.

Depremin birinci yılında Hatay’da yaşam ve yas yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

6 Şubat 2023’te saat 04.17’de 7,7 büyüklüğü ve 13.24’te 7,6 büyüklüğünde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremin ardından bir yıl geçti. Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Diyarbakır, Şanlıurfa, Malatya, Osmaniye, Adana, Kilis ve Elazığ olmak üzere toplamda 11 ili etkileyen depremde resmi kaynaklara göre 14 milyon kişi etkilendi. Resmi kayıtlara göre 50 binden fazla kişinin ölümüne neden olan depremlerde 100 binden fazla kişi de yaralandı.

BİLAL

Depremin en çok etkilediği şehirlerin başında ise Hatay geliyor. Depremin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen Hatay’da enkaz kaldırma çalışmaları hâlâ sürüyor. Diğer taraftan yıkılan bölgelerin yeniden inşa çalışmaları da yavaş ilerliyor. Hatay’da sokakları, caddeleri mahalleleri tanımak çok güç. Hataylılar dahi gidecekleri yerleri çoğu zaman karıştırdıklarını, Hatay’ın çehresinin tamamen değiştiğini söylüyor.

Kentte yas etkisini her yerde solumak da mümkün. Depremin birinci yıl dönümü nedeniyle kente gelen çok sayıda kişi, çadırlarda yaşamını sürdüren aileler hem mezarlıklarda hem de enkazın arasında yakınlarını, arkadaşlarını anıyor.

Hatay’da depremin yaşandığı gün boyu anmalar oldu. Akşam saatlerinden itibaren karanlık sokaklardan telefon ışıklarıyla dolaşan Hataylılar, kent merkezine gelerek kent meydanında “Sessiz Yürüyüş” gerçekleştirdi. Çocuk, genç, yaşlı yüzlerce kişi anmada duygusal anlar yaşadı ve Asi Nehri’ne karanfil bırakarak yakınlarını andı.

Fotoğraflarla Depremin 1’inci Yılı; Hatay

 yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.