Gazeteciler Cemiyeti’nin, Türkiye Gazeteciler Sendikası ve İzmir Gazeteciler Cemiyeti’nin işbirliğiyle ve Avrupa Birliği finansmanıyla yürüttüğü ”Medya Özgürlüğüne Destek – Güçlü Dayanışma Güçlü,  Medya Projesi” kapsamında gerçekleştirilen , Medya Dayanışma Grubu paydaşları ile planladığı, 2026 Medya Konferansı’nın bu yıl teması “Gazeteciliğin Küresel Krizi” olarak belirlendi.

Konferans, 16 Haziran Salı günü meslek örgütleri, akademisyenler, hukukçular ve uzman gazetecilerin katılımıyla gerçekleşecek çalıştay oturumlarını takiben; 17 Haziran Çarşamba günü herkesin katılımına açık programı ile devam edecek.

Konferans Tarihi: 17 Haziran Çarşamba

Saat: 09:00

Yer: Radisson Blu Hotel, İşçi Blokları Mahallesi, 1484. Cadde N°3, 06530 Çankaya/Ankara, Türkiye

Konferans Programı için Tıklayınız / Click Here for the Conference Program

Katılım Kaydı için Tıklayınız / Click Here for the Registration

The theme of this year’s Media Conference 2026, organized by the Association of Journalists within the framework of the ” Support to Media Freedom: Strong Solidarity, Strong Media Project” , and planned in collaboration with the stakeholders of the Media Solidarity Group, has been announced as “The Global Crisis of Journalism.”

Following a series of workshop sessions on 16 June, bringing together professional media organizations, academics, legal experts, and experienced journalists, the conference will continue on 17 June with a public program open to all participants.

Date: 17 June 2026, Wednesday

Time: 09:00 AM

Venue: Radisson Blu Hotel İşçi Blokları Mahallesi, 1484. Cadde No: 3, 06530 Çankaya, Ankara, Türkiye

Medya Konferansı 2026 – Gazeteciliğin Küresel Krizi yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Media Monitoring Report -2025

Funded by the European Union Delegation to Turkey and implemented in partnership with the  Association of Journalists , the Turkish Journalists’ Union, and the Izmir Journalists’ Association, the “Support for Media Freedom – Strong Solidarity, Strong Media” Project (IPA III/2024/453-410) This report, prepared by the project team using open-source materials, media scans, various submissions and reports received by the project office, media ownership and journalists’ professional satisfaction surveys conducted within the scope of the project, information from the project partner Turkish Journalists’ Union, and the  Association of Journalists “Press for Freedom” reports, may be reproduced in whole or in part provided that the sources are cited. The content is entirely the responsibility of the Journalists’ Association and does not necessarily reflect the views of the European Union.

Click here to download the report;

MİR 2025 eng

Media Monitoring Report -2025 yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla; Gazeteciler Cemiyeti, Türkiye Gazeteciler Sendikası ve İzmir Gazeteciler Cemiyeti ortaklığında yürütülen Medya Özgürlüğüne Destek – Güçlü Dayanışma, Güçlü Medya Projesi (IPA III/2024/453-410) ekibi tarafından, açık kaynaklardan, medya taramalarından, proje ofisine çeşitli şekilde yapılan başvuru ve ihbarlardan, proje kapsamında yapılan medya sermayesi ve gazetecilerin mesleki memnuniyeti araştırmalarından, proje ortağı Türkiye Gazeteciler Sendikası’ndan ve Gazeteciler Cemiyeti Özgürlük için Basın raporlarından faydalanarak hazırlanan bu rapordaki her türlü içerik kaynak gösterilerek kısmen veya tamamen çoğaltılabilir. İçerik tamamıyla Gazeteciler Cemiyeti sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliğinin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Raporu indirmek için tıklayınız;

Medya İzleme Raporu 2025

2025 Yılı Medya İzleme Raporu Yayınlandı yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Basın Evi Destek Aracı I. Dönem Sonuçları Açıklandı

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun finansmanıyla; Gazeteciler Cemiyeti, Türkiye Gazeteciler Sendikası ve İzmir Gazeteciler Cemiyeti ortaklığında yürütülen Medya Özgürlüğüne Destek – Güçlü Dayanışma, Güçlü Medya Projesi (IPA III/2024/453-410) kapsamında uygulanan ayni destek programı Basın Evi Destek Aracı’nın (BEDA) başvuru sonuçları açıklanmıştır.

24 Kasım 2025 tarihinde başlayan ve 31 Aralık 2025’e kadar devam eden başvuru sürecinde toplam 196 proje başvurusu alınmıştır. Bu başvuruların 182’si, ikinci değerlendirme aşaması olan Bağımsız Değerlendirici sürecine geçmiştir.

Daha sonra en yüksek puan alan ilk 30 çalışma, Değerlendirme Komitesi’nin oylamasına sunularak, değerlendirme süreci tamamlanmıştır.

Yaklaşık iki ay süren değerlendirme süreci sonunda, bu dönem için öngörülen sayının üzerinde destek sağlanarak toplam 18 proje destek almaya hak kazanmıştır.

Desteklenmeye hak kazanan bu 18 proje için, üç yıllık proje bütçesi kapsamında 2026 yılı için toplam 170.000 Avro tutarında destek sağlanacaktır.

Basın Evi Destek Aracı’nın II. dönem başvuruları, 2026 yılının sonuna doğru yeniden çağrıya açılacaktır. Güncel duyurular için Gazeteciler Cemiyeti’nin internet sitesi ve sosyal medya hesaplarının takip edilmesi önerilmektedir.

BEDA Programı kapsamında 2026 yılı için desteklenecek çalışmalar:

Ekonomi Muhabirleri Derneği
Gazete Perperik
Görünüm Haber Atölyesi
Hediye Levent
KABUK İletişim Ağı Derneği
Kent Haber 27 Haber Sitesi
Kısa Dalga Medya Limited Şirketi
MediaCH
Muzır Neşriyat, muzir.org
Ne Haber Ajansı
Ortak
Patidio
Rojan Mamo
Spot Basın Kooperatifi
Sur Ajans
Türkiye Foto Muhabirleri Derneği (TFMD)
Vedat Örüç
www.bizgazeteciyiz.com

Basın Evi Destek Aracı I. Dönem Sonuçları Açıklandı yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyeti olarak Avrupa Birliği’nin desteğiyle yürütmekte olduğumuz Medya Özgürlüğüne Destek-Güçlü Dayanışma,Güçlü Medya Projesi kapsamında, Mobil Basın Evi Kapasite Geliştirme Eğitimi için 24-25 Şubat’ta Kırıkkale Üniversitesi ve Yozgat Bozok Üniversitesinde eğitimler düzenleyeceğiz.

24 Şubat’ta Kırıkkale Üniversitesi Meslek Yüsek Okulunda tecrübeli gazetecileri İletişim öğrencileriyle buluşturarak, Mobil Basın Evinin sağladığı imkanlarla ekipman ve yayın eğitimi vereceğiz.
25 Şubat’ta ise Yozgat Bozok Üniversitesi İletişim öğrencileri ile bu kapasite geliştirme eğitimlerine devam edeceğiz.

Gazeteciler Cemiyeti Mobil Basın Evi Kırıkkale ve Yozgat’ta yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyetinin AB finansmanı ile gerçekleştirdiği Medya Özgürlüğüne Destek Projesi kapsamında yürüttüğü 2026 Mesleki Memnuniyet Araştırması başladı. Gazetecilerin mesleki, ekonomik, siyasi ve toplumsal sorunlarının tespit edilmesi için gerçekleştirilen araştırmaya tüm gazeteci dostlarımızın katılımını bekliyoruz.

Her yıl sürdürdüğümüz araştırmamız, yıl boyunca ülkenin her yerinden farklı yaş grubu, cinsiyet ve konumdan gazetecinin yaşadıkları sorunları, talep ve ihtiyaçlarını tespit etme amacı taşıyor. Bu araştırmaların sonucunda elde ettiğimiz bulguları, Gazeteciler Cemiyetinin yıllık Medya İzleme Raporunda da yayınlıyoruz. 2026 Mesleki Memnuniyet Araştırmasının sonuçları ve bu sonuçların gazeteciler açısından ortaya çıkardığı tablo ve değerlendirmesi de yine 2025 Yıllık Medya İzleme Raporunda yayınlanacak.

Ankete katılmak için tıklayınız:

https://forms.gle/7ZuTnJPYw1MKor2o6

2026 Gazetecilerin Mesleki Memnuniyet Araştırması Başladı! yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyeti’nin Avrupa Birliği IPAIII finansmanıyla yürütmüş olduğu ‘’Medya Özgürlüğüne Destek Projesi-Güçlü Dayanışma, Güçlü Medya’’ kapsamında Bağımsız Değerlendirici Hizmet Alımı Çağrısı

Gazeteciler Cemiyeti’nin Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu’nun, IPAIII programı kapsamındaki finansmanıyla yürütmüş olduğu Medya Özgürlüğüne Destek-Güçlü Dayanışma, Güçlü Medya Projesi’nde verilecek olan alt hibelerinin teknik ve idari değerlendirmelerini yapmak üzere  ‘’Bağımsız Değerlendirici’’ için hizmet alımı yapılacaktır. Bağımsız Değerlendiricilerin toplam çalışma süresinin her hibe çağrısı için (toplam 3 dönem çağrı olacaktır) ve 10 çalışma günü olması planlanmaktadır.

Görev Tanımı;

• Medya Özgürlüğüne Destek projesi kapsamında verilecek alt hibeler için (Ayni Destekler) gelen başvurular için:
  • Projelerin başvuru formlarının uygunluğunun değerlendirilmesi
  • İdari belge uygunluklarının proje ekibi ile birlikte değerlendirilmesi,
  • Başvurucu uygunluklarının proje ekibi ile birlikte değerlendirilmesi,
  • Teknik kriterlere göre puanlanlama yapılması ve yapılan değerlendirmelere ait yorumların verilmesi,
  • Her değerlendirme aşamasında, gerekli görülen başvurular için, ilave bilgi belge taleplerinin derlenerek proje ekibine ulaştırılması ve gelen ilave bilgi belgelerin değerlendirilmesi
  • Yapılan idari ve teknik değerlendirmelere ait rapor hazırlanması

Görev alacak değerlendiricilerde aranan kriterler;

• Üniversitelerin sosyal, idari, gazetecilik gibi alanla ilgili bölümlerinden mezun olmak.Üniversite mezuniyeti olmadığı takdirde en az ilave 4 yıl genel iş deneyimine sahip olmak.
• En az 10yıllık genel iş deneyimine sahip olmak,

Özel Mesleki Deneyim;

• En az 5 yıllık medya/gazetecilik deneyimine sahip olmak,

Değerlendirmede adaylara puan avantajı sağlayacak ve öncelik verecek kriterler

• Proje döngüsü yönetimini bilmek
• Daha önceden Avrupa Birliği, Uluslararası Kuruluşlar, Büyükelçilikler gibi uluslararası donorler tarafından fonlanan projelerde değerlendiricilik yapmış olmak,
• Avrupa Birliği, Uluslararası Kuruluşlar veya Büyükelçilikler’in mali yardımları kapsamında STK’lara yönelik uygulanan projelerde çalışmış olmak (hibe projeleri dahil proje yöneticisi, hibe yöneticisi, uzman, eğitmen vb. olmak)
• Sivil toplum kuruluşları için uygulanan hibe programları hakkında bilgi-deneyim sahibi olmak,

Başvuru Süreci

Adayların güncel AB formatlı özgeçmişlerini ve ilgili deneyimlerini içeren kısa motivasyon yazılarını
info@gc-tr.org adresine iletmeleri gerekmektedir.

Son başvuru tarihi: 16 Ocak 2026

Başvurular gizlilik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilecek olup, yalnızca kısa listeye kalan adaylarla yazılı ve veya sözlü iletişime geçilecektir.

Gazeteciler Cemiyeti Medya Özgürlüğüne Destek Projesi için Bağımsız Değerlendirici Hizmet Satın Alımı İlanı yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyeti, Medya Özgürlüğüne Destek /Support to Media Freedom Projesi kapsamında Gaziantep Üniversitesi İletişim Fakültesinde “Kapasite Geliştirme Eğitimi” düzenledi.

Mobil Basın Evi’nin teknik kapasitesi ve ekipman donanımı hakkında da proje çalışanları Ayşe Gültekin ve Alican Sağın bilgi verdi.

Gazeteciler Yıldıray Arslan ve Gökçen Çamlıyurt’un öğrencilere temel haber ve yayın süreçlerine ilişkin eğitim verirken, Deneyimli Gazeteci Zeynel Lüle de canlı yayına ilişkin bilgi ve tecrübelerini aktardı.

Bir stüdyonun tüm teknik olanaklarına sahip Mobil Basın Evi ile gerçekleştirilen eğitimde, öğrencilere canlı yayının nasıl hazırladığı, teknik ve editoryal destekle uygulamalı olarak gösterildi. Öğrenciler küçük gruplar halinde, kendi haber programlarını hazırladı ve çekimini gerçekleştirdi.

Eğitime katılan Gaziantep Basın Cemiyeti Başkanı Arif Kurt da öğrencilere mesleki deneyimlerini aktardı. Kurt, meslek örgütü başkanı olarak yerel gazetecilerin sıkıntıları, mesleğin geleceği ve gençlerin kaygılarına ilişkin görüş alışverişinde bulundu.
Eğitimin ardından Gazeteciler Cemiyeti Başkan Yardımcısı Ali Oruç, Gaziantep Basın Cemiyeti Başkanı Kurt, yönetim kurulu üyeleri ve beraberindeki heyet, Rektör Prof. Dr. Sait Mesut Doğan’ı makamında ziyaret etti.

#gazetecilikegitimi

#supporttomediafreedom

#medyaozgurlugunedestek

#guçludayanismaguclumedya

Mobil Basın Evi Gaziantep Üniversitesi’nde yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Avrupa Birliği’nin desteğiyle Gazeteciler Cemiyeti’nin yürütmüş olduğu  Medya Özgürlüğüne Destek (Support to Media Freedom) Projesi kapsamında düzenlediği kapasite geliştirme eğitimlerinin ikincisini Gaziantep Hasan Kalyoncu Üniversitesi’nde gerçekleştirdi.

Mobil Basın Evi ile düzenlenen ziyarette, öğrencilere Mobil Basın Evi’nin teknik imkanları tanıtılarak uygulamalı eğitim verildi.
Eğitimde, gazeteciler Yıldıray Arslan ve Gökçen Çamlıyurt, üniversite öğrencileriyle videohaber hazırlama ve canlı yayın sürecine ilişkin bilgi ve deneyim aktardı.

Gazeteciler Cemiyeti’nin yayın aracının teknik kapasitesi, ekipman donanımı ve sahada haber çekiminde dikkat edilmesi gereken ayrıntılar da proje çalışanları Ayşe Gültekin ve Alican Sağın tarafından uygulamalı anlatıldı.

Gazeteci Zeynel Lüle, eğitime katılan öğrencilerle sohbet ederek, canlı yayın tecrübelerini ve deneyimlerini aktardı, sorularını yanıtladı.

#gazetecilikeğitimi #supporttomediafreedom #medyaozgurlugunedestek #gucludayanismaguclumedya

Mobil Basın Evi Gaziantep’te yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Avrupa Birliği’nin finansmanıyla Gazeteciler Cemiyeti tarafından yürütülen Medya Özgürlüğüne Destek-Güçlü Dayanışma, Güçlü Medya  (Support to Media Freedom – Strong Solidarity, Strong Media) Projesi kapsamında tasarlanan Mobil Basın Evi Kapasite Geliştirme Eğitimi, 16–17–18 Aralık tarihlerinde Hatay ve Gaziantep’te düzenlenecek olup gazetecilerin hizmetine sunulacaktır.

Potansiyel afet ve savaş durumlarında veya acil olaylarda kullanılması amaçlanan Mobil Basın Evi’nin teknik altyapısının ve olanaklarının, olağan dışı koşullarda nasıl kullanılacağına dair kapsamlı sunumlar gerçekleştirilecektir.

Araç başında, deneyimli teknik personellerimiz ve editörlerimizle birlikte, yaklaşık 3 yıldır yürütülen Mobil Basın Evi’nin çalışma koşulları anlatılaca,  bir canlı yayında gazetecilerin ihtiyacına göre gerekli ekipmanlar ve kullanımları hakkında uygulamalı bilgiler verilecektir.

Mobil Basın Evi Hatay ve Gaziantep’te yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyeti’nin Avrupa Birliği finansmanıyla yürüttüğü, Medya Özgürlüğüne Destek Projesi kapsamında projeler kabul edilmeye başlanmıştır.

Yaklaşık 40 gün sürecek başvuru döneminde, BEDA’nın amaçlarına uygun başvurular toplanacaktır.

BEDA’ya başvurmak için ve detaylı bilgi almak için lütfen tıklayınız.

Bu desteğin amacı, yararlanıcıların özgün ve nitelikli içerik üretmelerini, gazetecilik faaliyetlerini

sürdürebilmelerini ve hedef kitlelerine ulaşmalarını sağlamaktır. Böylece medya çoğulculuğu için elverişli bir ortamın gelişmesine katkıda bulunulacaktır. 

Mikro Hibeler (Ayni) Destek Programı kapsamında, tüzel kişilik şartı aranmaksızın gazetecilere, medya STK’larına ve medya kuruluşlarına teknik ekipman, dijital araçlar vb. için ayni destek sağlanacaktır. Bu ayni destek miktarı 2.500 Avro ile 20.000 Avro arasında değişecektir. En fazla 50 gazeteci, medya STK’sı ve medya kuruluşu bu destekten yararlanabilecektir. Sektörün karşı karşıya olduğu zorluklar dikkate alındığında, başvuru sahiplerinden eş-finansman talep edilmeyecektir.

BEDA’nın öncelikleri: 

BEDA öncelikli başvuru sahipleri: 

• Mesleğinden zorla ihraç edilmiş veya kovulmuş, bir medya kurum ve kuruluşuna basın iş sözleşmesi ile bağlı olmayan, serbest çalışan gazetecilerin, 
• Halihazırda var olan, bağımsız yayıncılık yaparak özgün haber içeriği üreten ve medya çoğulculuğuna katkıda bulunan alternatif medya kuruluşlarının
• Medya bağımsızlığı ve gazetecilerin güçlendirilmesi üzerine çalışan medya STK’larının çalışmalarına öncelik verilecektir. Bu başvuru sahiplerinden gelen başvurular için ”Değerlendirme Kriterleri Tablosunda” da yer aldığı gibi +5 puan verilecektir. 

BEDA başvuruları İnternet sitesi üzerinden başvuru süreci:

mis.media4democracy.org internet sitesinin kayıt bölümünden sisteme kaydolan başvuru sahiplerinin bu arayüz aracılığıyla BEDA’ya başvuru yapmaları gerekmektedir.

Başvuru yapmak isteyenler, başvuru sürecine dair sorularını son başvuru tarihinden bir hafta öncesine kadar destek@gc-tr.org e-posta adresine gönderebilirler. Birinci dönem başvuru süreciyle ilgili tüm soruların en geç 31 Aralık 2025 saat 17:00’a kadar destek@gc-tr.org e-posta adresine gönderilmesi gerekmektedir.

Basın Evi Destek Aracı hakkında detaylı bilgi almak için lütfen aşağıdaki rehberleri ve ekleri inceleyiniz.

Basın Evi Destek Aracı Rehberi

Ek 1-Avrupa Basın Özgürlüğü Bildirgesi

Ek 2-Gazeteciler Cemiyeti Yayın İlkeleri

Ek 3-Değerlendirme Kriterleri Tablosu

Ek 4-Değerlendirme Komitesi Sonuç Bildirim Belgesi

Ek 5-Başvuru Formu Doldurma Yönergesi

Ek 6-Başvuru Rehberi Değerlendirme Süreci

Ek 7-Yardım Masası Yönergesi

Basın Evi Destek Aracı Yeni Dönem Başvurulara Açıldı ! yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteciler Cemiyeti tarafından Avrupa Birliği (AB) finansmanıyla yürütülen Demokrasi için Medya/Medya için Demokrasi (M4D) Projesi’nin Temmuz 2022 tarihinde başlayan II. Dönemi, 1 Temmuz 2025 itibariyle sona erdi.…

Türkiye’de çoğulcu medya ve özgür basının güçlendirilmesi için hayata geçirilen projenin II. dönemi boyunca, gazetecilerin mesleki faaliyetlerini ve çalışma şartlarını iyileştirmeye yönelik birçok destek sağlandı..

Basın Evi Destek Aracı ( BEDA) kapsamında toplamda 503 habere telif ödenerek serbest çalışan gazetecilere destek sağlandı, gazetecilerin haberleri M4D internet sitesinde düzenli olarak yayınlandı. Yine BEDA kapsamında 62 alt hibe desteği gerçekleştirildi.

Projenin ilk döneminde hayata geçirilen Stüdyo Cemiyet bu dönemde de gazetecilerin stüdyo kullanım ihtiyaçlarını karşıladı. Gazetecilerin ücretsiz olarak kullanabildikleri stüdyodan bugüne dek 400’den fazla gazeteci ve STK üyesi yararlandı.

Projenin ilk döneminde kurulan Basın Evi’nde gerçekleştirilen toplantı, söyleşi, eğitim gibi faaliyetlerde, yerli yabancı 3000’den fazla konuk ağırlandı.

Proje boyunca planlanan 34 söyleşi “Basın Evi Söyleşileri” adı altında gerçekleştirildi. Alanlarında uzman gazetecilerin konuşmacı olarak katıldığı söyleşilerde, gazetecilere bir araya gelme, ortak sorunları hakkında görüş alışverişinde bulunma fırsatı sunuldu. Söyleşilere toplam1600’den fazla izleyici fiziken katıldı.

Projenin 2. Döneminde de Türkiye’deki medya ortamı ve medya çalışanlarının mesleki standartları yakından takip edildi. Yıllık olarak yapılan Mesleki Memnuniyet Anketi sonuçları raporlaştırılarak Türkiye’de medya çalışanlarının çalışma koşulları ortaya kondu. Yılda 2 kez yayınlanan Medya İzleme Raporları ile de Türkiye’de medyanın durumu ve gazetecilik standartları aylık veya yıllık olarak toplanan verilerle belgelendi.

Farklı kentlerden veya çalışma alanlarından gazetecilik meslek örgütleri ile Medya Çalışma Grubu adı altında bir araya gelindi, ortak çalışmalara imza atıldı.

Gazeteciler Cemiyeti tarafından Medya Dayanışma Grubu ile birlikte 2024 yılında “Gazeteciliğin Dönüşümü ve Arayışlar”, 2025 yılında ise “Dijital Tekeller Tehditler ve Arayışlar” başlıklarında ulusal çapta medya konferansları düzenlendi. Tüm Türkiye’den ilgili kurum ve kişilerin davet edildiği konferansların sonunda Sonuç Bildirgeleri yayınlandı. Uluslararası gazetecilik kuruluşları ile kurulan yakın ilişkiler sayesinde EFJ Genel Kurulu, 2025 Sonuç Bildirgesi’nde yer alan dijital tekellere karşı ulusal ve uluslararası iş birliği çağrısına destek verdi.

Gazetecilere, GC Akademi adı altında kurulan platformda online olarak ve alanında uzman yayıncılarla fiziken gerçekleştirilen eğitimlerle mesleki bilgilerini artırma ve güncelleme şansı sunuldu.

Türkiye’nin dört bir yanına gerçekleştirilen ziyaretlerle yerel medya ile yakın ilişkiler kuruldu, çeşitli bölgelerde yerel medya çalışanlarının da katılımıyla Durum Değerlendirme Toplantıları düzenlendi.

Bu 2 yıllık süreç içinde bizlerle birlikte projenin her aşamasında emek veren, katkı sağlayan, dayanışma gösteren tüm meslektaşlarımıza teşekkür ederiz.

Demokrasi için Medya/Medya için Demokrasi (M4D) Projesi’nin III. Dönemi Eylül 2025’de başlayacak.

Görüşmek üzere…

M4D PROJESİ II. DÖNEM SONA ERDİ yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Çanakkale Kordon Boyu’nda alınmayan önlemler, büyük tehlike yaratıyor. 10 yıl içinde 5 görme engelli, denize düştü. Yaşanan kazalar sonrası görme engelli bireyler, güvenli ve herkes için erişilebilir bir kent talebiyle yetkililere seslendi.

Damla Yeltekin

Güvenli ve erişilebilir bir kent, yalnızca engelli bireyler için değil, tüm toplum için temel bir ihtiyaç. Ancak görme engelli bireyler için gündelik hayat, şehirdeki en basit rotalarda bile ciddi risklerle dolu. Kent yaşamı herkes için eşit ve sürdürülebilir olmadıkça, gerçek anlamda erişilebilirlikten söz etmek mümkün değil. 

Altı Nokta Körler Derneği Çanakkale Şubesi’nin verilerine göre, son 10 yılda yalnızca Kordon Boyu’nda 5 görme engelli birey denize düşme tehlikesi yaşadı. Bu tehlikeye dikkat çekmek isteyen görme engelliler, geçtiğimiz aylarda beyaz bastonlarıyla kordon boyunda bir farkındalık yürüyüşü düzenledi. Kaldırımlar üzerindeki tabelalar, yamuk ağaçlar, gelişi güzel yerleştirilmiş dubalar ve deniz kenarında herhangi bir bariyerin bulunmaması; beyaz bastonla yol alan bireylerin hayatını tehlikeye atıyor.

Deniz kenarında yürümek, görme engelli için bir hakken, alınmayan önlemler büyük tehlike yaratıyor. Son olarak mayıs ayında yaşanan denize düşme vakaları, bu tehlikenin ne kadar acil olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Özellikle kentlerin gözde yürüyüş alanlarında güvenlik önlemlerinin alınmaması, bastonla yön bulmanın mümkün olmadığı düzensiz yollar ve denizle kaldırım arasına konulmayan bariyerler, birçok görme engelli için denizin kıyısında yürümeyi imkânsız hale getiriyor. Oysa herkes gibi deniz kokusunu duymak, dalga sesini dinleyerek yürüyüş yapmak herkesin hakkı.

Bu gibi kazaların tekrarlanmaması için Altı Nokta Körler Derneği Çanakkale Şubesi, 4 maddelik bir eylem planı hazırladı. 

1-Kordon boyuna düşmeyi engelleyecek bariyerler yerleştirilsin.

2-Kaldırımlardaki işgaller (motor, masa, tabela) denetlensin.

3-Tüm kenti kapsayan erişilebilirlik eylem planı hazırlansın.

4-Hissedilebilir zeminler, deniz kenarına yakın konumlandırılsın.

“Önlem almak, ilgili idare ve belediyelerin görevli”

“Erişilebilir Kentler” üzerine yaptığı araştırmalarla tanınan Ercan Şen, Çanakkale’de engelliler için yaşanabilir bir kent mücadelesi ve deniz kıyısındaki güvenlik eksiklerini anlattı. Çanakkale’de yıllardır süren bir tehlikeye dikkat çeken, 10 yıl içinde 5 görme engelli bireyin bu alanda denize düştüğünü anımsatan Şen, şu değerlendirmeyi yaptı: 

“Bu tehlikeyi yıllardır gündeme getiriyoruz. 2016 yılında bir arkadaşımız, 2017’de iki kişi ve bu yıl yine iki arkadaşımız aynı yerden denize düştü. Bu olayların ardından, ‘ufacık bir engel olsaydı’ bu kazaların yaşanmayacağını söyledim. O günden beri aynı talebi dile getiriyoruz.

Görme engelli bireyler için yapılan hissedilebilir zemin varlığı yeterli değil. Evet, o bölgede bir kılavuz yol var ama denize 25 metre uzaklıkta. İnsanlar, deniz kenarında olmak istiyor. Baston kullanımı iyi bile olsa, bu bir kaza. Herkesin dikkatsiz anı olabilir. Bu yüzden görev, bireyde değil; kamu idarelerinde. Tırtıklı yüzeyler (Hissedilebilir zemin) ‘Burada dur, ilerisi tehlikeli’ demek için kullanılır. Aynı mantık burada da uygulanabilir. ‘Bariyer görsel olarak kötü olur’ bahanesini çok duyduk. Oysa iyi bir tasarım her zaman mümkün. Denizin kıyısına konulacak bir sanat eseri hem güvenlik sağlar hem kentin kimliğine katkı sunar. Ama yeter ki niyet olsun. Öngörünebilir kazalara önlem almak, ilgili idare ve belediyelerin görevlidir.

Mevcut yasa ve yönetmeliklerin de bu eksikliği var. Mevzuat açık: Eğer düşülebilecek bir yer, 50 santimden fazlaysa, koruma önlemi almak gerekir. Kordon boyunda düşme yüksekliği, yer yer daha da fazla. Buna rağmen yıllardır hiçbir şey yapılmıyor. Daha önce yapılan kılavuz yollar gibi durumlarda yapılan sınıflandırmalar mühendislik ya da mimarlık bölümlerinden yapılmıştı. Ama bu kentte yaşayan bir görme engelli olarak, örneğin kaldırımdaki yamuk bir ağacın benim kafama çarpabileceğini yazan olmamıştı. Çünkü onların üst beden kontrolüyle ilgili böyle bir deneyimi yok.”

“Işık yok, ses yok, yollar karanlık”

Çanakkale’de bu yıl peş peşe yaşanan denize düşme olaylarından 10 yıl önce de benzer kötü bir tecrübeyi deneyimleyen İbrahim Çelik, kentteki erişilebilirlik sorunlarının aradan geçen zamana rağmen aynı kaldığını söyledi. Yetkililere yapılan başvuruların sonuçsuz kalmasından hayal kırıklığı yaşadığını, düştüğü noktaya sonradan demirler yapıldığını aktaran Çelik, “Bu demirler bile bizim için değil, tekneleri korumak amacıyla konuldu. Lüks bir talebimiz yok. Altın kaplama kaldırım istemiyoruz, sadece güvenli yürümek istiyoruz” dedi. 

.     

Çanakkale Merkez’de turistlerin uğrak noktalarından biri olan Kordon boyunda yaşanan kazanın son mağduru Sabriye Kulluk, yaşadığı korku dolu anları ve kazadan sonra belediyeye yazdığını ancak hiçbir yanıt alamadığını şöyle anlattı:

“Her zaman yürüdüğüm yerde denize biraz daha yakın yürümek istedim. Fazla yaklaşmışım. Sol ayağım kaydı ve denize düştüm. Denize düştüğümü görmeleri için suya batmamaya çalıştım. Yönümü bulamadım. Su derin değildi ama duvar çok yüksekti. Kendimi kurtaramazdım. Yüzme bilmeyen biri için boğulma riski yüksek. Suyun üstünde durabildim, ya başkası yapamazsa…

O günden beri kordona gitmeye devam ediyorum ama artık denize yakın yürüyemiyorum. Eskiden keyifle yürüdüğüm yerde şimdi korkarak yürüyorum. Kent genelinde de sağlıklı erişebilirliğimiz kısıtlı. Işık yok, ses yok, yollar karanlık. Tabelalara çarpıyorum.”

Çanakkale gelişirken çevre düzenlemesi de ayak uydursun

Görme engelli Ahmet Bulut, Çanakkale’nin plansız büyümesinin erişilebilirliği yok ettiğini söyledi. Kordon boyunca herhangi bir fiziki koruma önleminin olmamasının yalnızca engelliler için değil, herkes için risk oluşturması, kaldırım işgalleri ve denetimsizlikten yakınan Bulut, esnaf motorlarının kendileri için büyük bir tehdit olduğuna işaret edip sözlerini şöyle tamamladı:

“Çanakkale, örnek bir şehir olabilir. Eskiden engelliler için örnek bir şehirdi burası. Çanakkale çok hızlı büyüyor ama bu büyüme şehir planlamasına yansımıyor. Şimdi kaldırımlar işgal altında; motorlar, masalar, tabelalarla dolu. Denetim yok.

Çanakkale’de sivil toplum hareketi çok güçlü. Böyle bir şehirde belediye ve valilikle yürütülecek çalışmalar çok daha etkili olabilir. Biz istiyoruz ki Çanakkale gelişirken politikaları da gelişsin. Çevre düzenlemesi de bu gelişime ayak uydursun.” 

Görme engelliler güvenli kent istiyor yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Denizlerde sessiz bir katliam sürüyor. Kaybolan veya terk edilen balıkçı ağları, yıllarca deniz canlılarını öldürmeye devam ediyor.

Damla Yeltekin 

Türkiye kıyılarında yıllardır sessiz bir katliam yaşanıyor. Denizde kaybolan, terk edilen veya unutulan balıkçı ağları; balıkları, deniz kaplumbağalarını, süngerleri, hatta mercan resiflerini yok ediyor. “Hayalet ağ” adı verilen bu görünmez tehlike, yalnızca ekosistemi değil, balıkçılığı ve deniz turizmini de tehdit ediyor. 

Çanakkale’de bugüne kadar yapılan hayalet ağ temizlik çalışmaları oldukça sınırlı. 2013’te Tarım ve Orman Bakanlığı’nın projeleriyle bazı batıklardan ağlar çıkarıldı. 

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Ayaz, hayalet ağ konusunu Türkiye’de akademik olarak ilk çalışmaya başlayan isimlerden biri. Prof. Dr. Ayaz, Babakale ve Gökçeada açıklarında yürütülen Birleşmiş Milletler destekli projelerle ciddi miktarda hayalet ağın çıkarıldığını belirtiyor. 2002 yılında İzmir Körfezi üzerine yaptığı doktora teziyle konunun bilimsel zeminini oluşturan, 2006’da ilk yayınını yapan Prof. Dr. Ayaz, denizlerde “hayalet ağları” avlıyor. Prof. Dr. Ayaz’ın koordinasyonunda ise son 5 yıldır Balıkesir kıyılarında kapsamlı temizlik çalışmaları yürütülüyor.

Zincirleme bir ölüm döngüsü

Hayalet ağları, “Denizde kaybolan, kopan, terk edilen ağların su altında istem dışı avcılığa devam etmesi” olarak tanımlayan Prof. Dr. Ayaz, bu ağların su altında yıllarca avcılığa devam ettiğini, mikroplastik yayılımına neden olabileceğini ve resif alanlarını kullanılmaz hale getirebileceğine dikkat çekip şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu ağlar, bulundukları süre boyunca canlıları yakalayarak öldürüyor. Ağlara takılan ölü canlılar, diğerlerini çekiyor ve zincirleme bir ölüm döngüsü oluşuyor. Deniz canlıların öldükten sonra çürümeleri sonucu, diğer deniz canlılarına da tuzak oluşturarak kendine çekip zincirleme bir yakalama reaksiyonuna sebep olabiliyor. Hayalet ağlar oradan kaldırılıncaya kadar ya da tamamıyla denize çözülüp parçalanıncaya kadar etkisi devam eden bir yakalama reaksiyonu ve canlılar üzerine bir zarara sebep oluyor.” 

Hayalet ağların denizdeki ömrünün 10 yılı aştığını, Marmara Denizi’nden çıkarılan bir ağın üzerinde 10 yıldır taşlaşmış iskorpit balıkları bulunduğunu anlatan Prof. Dr. Ayaz, Norveç’te yapılan bir araştırmada 7 yıldır av yapmaya devam eden bir ağ tespit edildiğini belirterek “Bu ağların denizde parçalanma süresi çok uzun. 10 yıldan fazla. Hatta sepetler özellikle özelliğine göre 30 yıla kadar avcılık yapma kapasitesine sahip olduğu belirtiliyor” dedi.

Güçlü yasal denetim ve çevre eğitimi şart

Avrupa Birliği’nde (AB) 200 metreden daha derin bölgelerde uzatma ağı avcılığı tamamen yasak. Türkiye’de ise böyle bir sınırlama henüz yok. 

20 yılı aşkın süredir hayalet ağların zararlarıyla ilgili çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Ayaz’a göre, hayalet ağlarla mücadelede tek başına farkındalık yeterli değil, yasal düzenlemelerle riskli alanlarda ağ kullanımının sınırlanması gerekiyor.

Bu konuda çocuklara erken yaşta doğa ve çevre bilinci kazandırmanın önemine değinen Prof. Dr. Ayaz, “Çözüm, yalnızca temizlik değil; bilinçli balıkçılık, güçlü yasal denetim ve ilkokuldan itibaren çevre eğitim. Farkındalık çalışmaları önemli ama etkisi sınırlı. İlköğretimden itibaren çevre sevgisi eğitimi şart” uyarısında bulunuyor.

Prof. Dr. Ayaz, hayalet ağların mercan resiflerini örttüğü durumlarda ortamın yok olduğuna işaret ederek şunları söyledi:

“Hayalet ağlar, mercan ve resif alanları üzerinde ciddi bir tehdit oluşturuyor. Örttüğü bölgeyi tamamıyla ortadan kaldırıyor. Özellikle kalın ağlarsa, trol ve gırgır ağları ise… Her ağ türünün deniz canlıları için tehlikeli bir etkisi var. Balık popülasyonları açısından da sorun teşkil ediyor. Marmara Denizi’nde şu anda oldukça fazla batık var. Bu batıklar bir resif alanı teşkil ederek balıkların o bölgede bulunmasını, korunmasını, beslenmesini sağlıyor. Ama bu bölgelerin üzerleri yine ağlarla örtüldüğü için şu an onlar da işe yaramaz hale gelmiş durumda. Hayalet ağları buradan çıkarmanın, uzaklaştırmanın maliyeti çok yüksek.” 

“Hayalet ağlar” balıkçılık ve deniz turizmine tehdit yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Geleneksel ve erkek bir anlatı sanatı dalı olan meddahlık, kahvehanelerden dijital platformlara taşınırken kadınların sahneye çıkmasıyla yeni bir soluk kazandı. Dijital platformlarda meddahlık yapan Hanım, “bir direniş biçimi” diye tanımladığı meddahlığın ciddi bir sanat dalı olarak görülmemesi ve bu kültürel mirasa sahip çıkılmamasından şikayetçi. 

Berfin Kahraman

Yüzyıllar öncesine dayanan, erkek egemen bir sanat dalı olarak görülen geleneksel bir anlatı sanatı olan meddahlık, değişen zamanla birlikte farklı formlarda yaşamaya devam ediyor. Bir dönem kahvehanelerde, meydanlarda ve düğünlerde halkla buluşan meddahlar, günümüzde dijital platformlarda da izleyiciyle buluşup hayat buluyor. 21. yüzyılda kadın anlatıcıların sahneye çıkmasıyla bu sözlü anlatım geleneği bir dönüşüm süreci yaşayıp yeni bir boyut kazanıyor.

7 yıl önce başladığı meddahlığa devam eden Ferdane Hanım, meddahlığın geçmişten günümüze uzanan yolculuğunu ve kadın anlatıcıların bu sanattaki yerini değerlendirdi. 

Çeşitli sahne ve dijital platformlarda sürdüren Ferdane Hanım, meddahlığın Osmanlı döneminde özellikle 17. ve 18. yüzyıllarda en parlak dönemini yaşadığını ve tek kişilik sözlü anlatı performanslarına dayandığını anımsattı. Meddahların, yanlarında taşıdıkları baston ve mendil gibi basit aksesuarlarla çeşitli karakterlere bürünerek izleyiciye canlı hikâyeler sunduğunu aktaran Hanım, anlatıcının ses tonunun, mimiklerinin ve doğaçlama yeteneğinin, gösterinin temel unsurlarını oluşturduğunu belirtip “Meddahlık, sadece eğlendirme ya da bilgilendirme değil; aynı zamanda bir direniş biçimidir. Eskiden bir baston ve mendille hikâyemizi anlatırdık, şimdi mikrofonlar, ışıklar, sahne var. Ama temel olan tek şey hâlâ aynı, dinleyiciyle kurduğumuz bağ” dedi. 

“Hafızaya sahip çıkma, görmezden gelinene dokunma, susana ses olma biçimi”

Sözlü kültür yoluyla aktarılan hikâyelerin, toplumların hafızasını taşırken aynı zamanda bireysel ve toplumsal ifade alanları da yarattığını vurgulayan Hanım, şunları söyledi: 

“Meddahlık nasıl bir şey biliyor musun? Sadece sahne sanatı değil, gerçekten değil. Burası bir mücadele alanı. Ben sahneye çıktığımda sadece geçmişi anlatmıyorum. Aynı zamanda bugünü, bugün görünmeyenleri, duyulmayanları da görünür kılıyorum. Anlatmak, direnmenin en eski yoludur. Çünkü her hikâye, susan birinin yerine konuşur; her kelime, bastırılan bir sesin yeniden yankısı olur. Meddah, sadece eğlendiren değil, aynı zamanda topluma ayna tutan, zamana tanıklık eden kişidir. Ben sahnede, bir kadının bastırılmış öfkesini de anlatıyorum, bir çocuğun duyulmamış gülüşünü de. Bazen bir göç hikâyesinde kimliğini arayanları, bazen de sıradan bir mahallede yaşanan büyük sessizlikleri dillendiriyorum. Hikâyelerle iyileşiyoruz; çünkü anlatıldıkça yalnız olmadığımızı anlıyoruz. Meddahlık benim için sadece bir sanat değil; hafızaya sahip çıkma, görmezden gelinene dokunma, susana ses olma biçimi. Bu yüzden anlattığım her öykü, sadece geçmişin değil, bugünün de bir yansımasıdır.” 

“Eşitsizliğe rağmen sahnelerde olmaya devam ediyoruz, edeceğiz” 

Meddahlığın tarihsel olarak erkek egemen, kadınların görünürlüğünün sınırlı bir sanat dalı olduğuna dikkat çeken Hanım, sözlerini şöyle sürdürdü: 

“Kahvehanelerin ve kamuya açık sahnelerin erkeklere ait olduğu bir dönemde, kadınların anlatıcı olarak yer bulması mümkün değildi. Ancak toplumsal değişimlerle birlikte bu gelenek de dönüşmeye başladı. Başlarda ‘Kadından meddah mı olur?’ tepkileriyle karşılaştım. Ama anlattığım hikâyelerde kadınlar kendilerini buldukça işler değişti. Bugün seyircimin çoğu kadın ve en çok onlar sahip çıkıyor bu işe. Benim sahnede anlattıklarım, sadece masal ya da tarihi olaylar değil. Kadınların evde bastırdığı hayalleri, toplumsal rollerin içinde kaybolan sesleri, bir annenin iç sesi, bir genç kızın ilk itirazı… Yani kadının gündelik yaşamda yaşadığı her şey bu hikâyelerin bir parçası. Seyircim, bazen gözyaşlarıyla bazen kahkahalarla bana eşlik ediyor. Çünkü anlattıklarımın içinde kendini buluyor. 

Meddahlar arasında kadın anlatıcıların sayısı oldukça az. Bu da kadın meddahların görünürlüğünü azaltıyor ve onları yalnızlaştırıyor. Kadınların toplumsal rolleri ve sorumlulukları nedeniyle sahneye düzenli çıkmaları veya uzun turnelere gitmeleri güç olabiliyor. Performansları ya da anlatım biçimleri erkek meddahlara kıyasla daha sert eleştirilere maruz kalabiliyor. Aslında bu benzer sorunları birçok meslek dalında yaşıyor kadınlar. Bugün tiyatro sanatçıları arkadaşlarımla konuştuğumda veya komedyen arkadaşlarımla konuştuğumda ne yazık ki aynı benzer sorunları yaşadığımızı maalesef ki görüyoruz. Yine de bunca eşitsizliğe rağmen sahnelerde olmaya devam ediyoruz, edeceğiz. Ayrıca kadın meddahlar, yalnızca anlatıcı değil; aynı zamanda temsil gücü olan, sesini duyuramayan birçok kadının sözcüsü hâline geldi.” 

“Bir kültürel miras ama kimse bu mirasa sahip çıkmıyor”

Yeni kuşakların bu geleneği tanımamasının meddahlığın en büyük sorunu olduğunun altını çizen Hanım, değerlendirmelerine şöyle devam etti:

“Bugünün gençleri hikâyeleri ekrandan izlemeye, hızlı tüketmeye alıştı. Meddahlık ise yavaşlamayı, dinlemeyi, anlamayı gerektiriyor. Bir hikâyenin içine girip onunla nefes almak lazım. Ama günümüz kültürü buna pek sabırlı değil. Meddahlığın diğer önemli sorunu ise kurumsal ve kültürel destek eksiliğidir. Meddahlar hâlâ bireysel çabalarıyla sahne bulmaya çalışıyor. Bu bir kültürel miras ama kimse bu mirasa sahip çıkmıyor. Bu kadar eski bir geleneğin nasıl olur da desteklenmediği konusunda hayıflanıyorum. Ayrıca, meddahlık, ‘ciddi’ bir sanat dalı olarak bile görülmüyor. Bu algı özellikle kadın meddahlar için daha da katmanlı bir hal alıyor. Bazen hâlâ, ‘Anlatıyor işte biraz güldürüyor, o kadar’ deniyor. Oysa bir meddah; yazarı, yönetmeni, oyuncusu ve bazen sesi olmayanların sesi olmak zorunda. Bunu küçümsemek değil, tam tersine kültürel değer olarak görmek gerekir.

Tüm bu zorluklara rağmen, meddahlığın dirençli bir yapısı olduğuna inanıyorum. Bu anlatı biçimi binlerce yıldır hayatta kaldıysa, bugünü de atlatır. Yeter ki gerçekten sahip çıkılsın, yeni nesil anlatıcılar da yetişsin. Ben burada umudunu kaybetmedim. Geleneksel anlatı sanatlarının yeniden canlandırılmasının mümkün olduğuna inanıyorum. Özellikle gençlerle kurulacak bağın bu noktada belirleyici olduğunu düşünüyorum.” 

“Sustuğumuzda sadece bir sanat ölmez, hafızamız da eksilir”

Bu geleneğin, teknolojik gelişmeler ve değişen kültürel dinamiklerle birlikte şekil değiştirdiğine dikkat çeken Hanım, meddahlığın görünürlüğü azalsa da hala yapıldığını ve sürdürülmesi gereken bir sanat olduğunu kaydedip sözlerini şöyle tamamladı:  

“Günümüzde meddahlık, yalnızca tiyatro sahneleri ya da kültür merkezleriyle sınırlı değil. YouTube videoları, Instagram yayınları ve podcast’ler aracılığıyla anlatı geleneği yeni bir soluk kazanıyor. Geleneksel sözlü kültür, dijital mecralarda daha geniş kitlelerle buluşma imkânı buluyor. Bana sorarsanız bu dönüşümü bir tehdit olarak değil de bir fırsat olarak görüyorum ben. Hikâye anlatıcılığı her çağda vardı, sadece anlatma biçimimiz değişiyor. Gençler zannettiğimizden çok daha meraklı. Onlara doğru mecralarda, doğru üslupla ulaşırsanız hikâyeleri can kulağıyla dinliyorlar. Ben bazen liselere, üniversitelere gidiyorum. İlk başta mahcup mahcup oturuyorlar ama bir yerden sonra gözlerinin içi parlamaya başlıyor. Çünkü hikâye anlatmak, insana dair bir ihtiyaç. Dijitalleşme bu ihtiyacı yok etmiyor, sadece biçimini değiştiriyor. 

Hikâyeler bitmez, İnsan var oldukça anlatacak, dinleyecek, bağ kuracak. Önemli olan anlatıcıların kaybolmaması. Meddahların yer bulamadığı, genç meddah adaylarının eğitilmediği bir ortamda bu sanat zamanla yok olabilir. Ama bir meddahlar sahnesi kurulur, anlatıcılık atölyeleri açılırsa; çocuklar küçük yaşta hikâye dinler, sonra da anlatmaya başlarsa, bu gelenek yeniden doğar. Meddahlık bir gelenek, evet. Ama aynı zamanda bir direniş, bir iyileşme biçimi, bir hatırlama sanatı. Bu yüzden anlatmaya devam edeceğiz. Biz sustuğumuzda sadece bir sanat ölmez, hafızamız da eksilir. Ben istiyorum ki gelecekte bir çocuk, bir sahnede bastonuyla bir karaktere bürünüp anlatmaya başlasın. Çünkü bu sadece bir sanat değil, bir kimlik meselesi. Bizi biz yapan şeyleri unutmamak için, anlatmaya devam etmeliyiz. Dün kahvehanede, bugün sahnede, yarın belki bir ekranın arkasında… Nerede olursa olsun, hikâye anlatıcısı sustuğunda sadece bir sanat değil, bir ruh da kaybolur.”

Yüzyıllık anlatı sanatı meddahlık yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Kamuya açık, kullanılabilir ve aktif durumda sayısı yok denecek kadar az sığınağı olan Başkentte, çoğu II. Dünya savaşı yıllarında kurulan tarihsel değere sahip sığınık var. Bugün gerekli bakım ve ilgiden uzak bu sığınaklar, terk edilmiş bir durumda sahip çıkılmayı bekliyor.  

Nurdane Özdemir Sağkan

Fotoğraflar: Ahmet Soyak

Son yıllarda yaşanan bölgesel çatışmalar; Türkiye’de savaş, saldırı veya afet durumlarında kullanılabilecek sığınakların varlığı konusunu da gündeme taşıdı. Geçtiğimiz hafta yaşanan İran- İsrail füze saldırıları, Amerika’nın da söz konusu saldırılara müdahil olması, gözleri bu ülkelere çevirdi. Teknolojik ve bilimsel açıdan sürekli kendisini geliştiren bir ülke olarak bilinen İsrail, İran’la yaşadığı füze saldırılarında sivillerin güvenliği için sahip olduğu sığınaklarıyla da dikkati çekti. 

Peki, “Türkiye benzer bir tehlikeyle karşılaşsa başkent, halkın güvenliğini sağlayacak yeterli sığınaklara sahip mi?” sorusunun peşine düşüp Ankara’daki sığınakları media4democracy için araştırdık. Ve, Başkentte tarihsel değere sahip sığınıklar olduğunu gördük.

Türkiye’de konutlarda da kâğıt üzerinde yasal bir zorunluluk olmasına rağmen birçok binada gerçek anlamda sığınak bulunmuyor. Uygulamada yasal olarak apartman bodrumları “sığınak” diye projelendiriliyor ancak gerçekte depo, kömürlük ya da otopark olarak değerlendiriliyor. Bugün Ankara’da, kentin ihtiyaçlarına yanıt verecek kapasitede kamuya açık, kullanılabilir ve aktif durumda sığınak sayısı yok denecek kadar az. Bazı tarihi yapılar ve devlet kurumlarına ait binalarda özel sığınaklar bulunsa da bunlar halka açık değil. 

Olası savaş koşullarında güvenlik amacıyla çoğu II. Dünya savaşı yıllarında kurulan Ankara’nın tarihi öneme sahip sığınakları, bugün gerekli bakım ve ilgiden uzak, terk edilmiş bir durumda sahip çıkılmayı bekliyorlar.  

Kalenin altındaki sığınak

Ankara Kalesi’nin altında II. Dünya Savaşı döneminden kalma, Almanlar tarafından inşa edilen oldukça geniş bir sığınak mevcut. Türkiye’deki tek resmi yer altı sığınağı olan Ankara’daki bu tarihi özel yapı, devlet yetkililerini korumak amacıyla yapıldı. Savaş döneminde hazır halde tutulan sığınak, hiçbir zaman aktif olarak kullanılmadı. 

Üç ayrı kapıdan girilen gizli sığınağın kapalı alanında; 13 oda, 5 salon, 1 yatakhane, 1 yemekhane, 2 tuvalet bulunuyor. Sığınak, kısa süreli 3600, uzun süreli 1200 kişinin kalabileceği kapasitede. 1200 metrekarelik sığınağın genişliği 3,5-4 metre, yüksekliği ise 3 -3,5 metre. Dönemin şartlarına göre oldukça ileri teknolojiyle donatılan sığınakta, havalandırma, ısıtma, elektrik ve jeneratör sistemleri eksiksiz şekilde kurulmuş, gaz saldırılarına karşı tam dört adet hava filtresi yerleştirilmiş. İçeride yaşamın devamı için yaklaşık bir tonluk su deposu inşa edilmiş.

Sığınak Altındağ Belediyesi’ne devredildi

1964 yılında Milli Güvenlik Kurulu’nun aldığı kararla Kale altındaki sığınak, sivil savunma maksadıyla genel amaçlı sığınağa dönüştürüldü ve Ankara Valiliği’ne verildi. Kararın altında, dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, Başbakan İsmet İnönü, Maliye Bakanı Ferit Melen ve Çalışma Bakanı Bülent Ecevit’in imzaları bulunuyor. İçişleri Bakanlığı’nın izniyle Altındağ Belediyesi’ne devredilen, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından zaman zaman bakımı yapılan sığınak, gerekli çalışmaların ardından doğal yapısı korunarak Ankara’ya müze olarak kazandırılmayı bekliyor. 

Bir zamanlar askerlerin önünde nöbet tuttuğu bu sığınak, günümüzde kapısı kaynaklanmış, kaderine terk edilmiş bir durumda.

Dikmen’deki Sığınak

1. Dünya Savaşı’ndan kalma sığınak da Dikmen’deki askeri bir karargâh. Bu karargâhta, birimlerinin günlük faaliyetlerini sürdürmeleri için yaşam odaları bulunuyor. İçerisinin ısıtılması ve havalandırılması için kazan dairesi yapılmış, kazanın ısıtma sistemi, banyo, tuvalet gibi ihtiyaçları gidermek için de su depoları kurulmuş. Harbiye ile İlkadım Mahallesi arasında iki mahalleden de girişi bulunan sığınağın, bir ana girişi üç tali kapısı var.

Dikmen sığınağı; savaş konsepti değiştiği ve ihtiyaçları karşılamadığı için 1970’li yıllarda İçişleri Bakanlığı’na bağlı Sivil Savunma Genel Müdürlüğü’ne devredilmiş, girişlerdeki askeri birlikler de çekilmiş. (Sivil Savunma 2009 yılında kapatılıp AFAD kurulmuş.) Sığınaklar bu süreçte çürümeye terk edilmiş, zamanla tinercilerin barınağı haline dönüşmüş. Kapıları kaynakla kapatılarak girişler önlenmeye çalışılmış. 

Şimdi üzerinde Dikmen Caddesi ve MESA konutları bulunan sığınağın girişleri, Dikmen Vadisi’ne bakmakta, bir çıkışı ise Hürriyet Caddesi tarafında MESA konutları arasında. Sığınağın üst tarafına bloklar yapılmasına izin verilmesi de buranın işlevini yitirdiğine kanıt. 

Ulus’ta 1. Meclis binasının altındaki büyük sığınak

İlk Meclis binasının altında bulunan büyük sığınak, II. Dünya Savaşı yıllarında yer altı harekât merkezi olarak inşa edildi. Hükûmetin ve silahlı kuvvetlerin güvenli çalışması için düşünülen bu mekân; 1964 yılında Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, Başbakan İsmet İnönü ve dönemin Çalışma Bakanı Bülent Ecevit’in de imzalarıyla alınan bir kararla genel amaçlı sığınağa dönüştürüldü. Nükleer ve konvansiyonel saldırılara karşı hazır hale getirilen sığınakta, gaz saldırılarına karşı üç hava filtresi, kimyasal gazlara dayanıklı elbise, sedye, ilk yardım malzemeleri bulunuyor. Sığınak, sivil savunma ve diğer güvenlik birimlerinin haberleşmesi için başkentin 35 ayrı noktasında bulunan siren sisteminin de merkezi durumunda. 

Mamak Şafaktepe (İsmetpaşa Sığınağı)

Şafaktepe Sığınağı, Mamak Belediyesi’ne ait. Demiryolcuların Demirlibahçe Tüneli diye andığı Şafaktepe Tüneli, sığınağa dönüşmüş ve oldukça küçük. Sığınak terk edildikten sonra yıkık dökük bir durumda. 2014 yılından beri bu sığınağın, Mamak Belediyesi tarafından sanat merkezi olarak hayata geçirilmesi bekleniyor.

Başkent Ankara’nın tarihi sığınakları yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.

Bir yandan yaşam koşullarının zorlukları, diğer yandan istihdam ve eğitim olanaklarının yetersizliği nedeniyle Van, başka şehirlere göç veriyor. Nüfusu, 1 yılda 9 bin 525 kişi azalan Van’da, 5 yılda 25 bin 388 genç şehri terk etti. 

Fatma Nur Polatcan

Türkiye’nin doğusunda yer alan, Doğu Anadolu Bölgesi’nin önemli kentlerinden biri olan Van, yıllardır nüfus hareketliliğiyle dikkat çekerken son yıllarda ilde göç artık bir tercih değil, adeta toplumsal bir zorunluluğa dönüşmüş durumda. İşsizlik, ekonomik zorluklar, eğitim ve sağlık gibi temel hizmetlere erişimde yaşanan sıkıntılar, kentte yaşamayı her geçen gün daha da güçleştiriyor. Bunun sonucu olarak Van, özellikle genç nüfus başta olmak üzere sürekli bir göç dalgasıyla karşı karşıya kalıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), 2024 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Van’ın nüfusu, 1 yılda 9 bin 525 kişi azaldı. 2023 yılında 1 milyon 127 bin 612 olan nüfus, 2024 yılı itibarıyla 1 milyon 118 bin 87’ye düştü.

İlçe ilçe Van’ın nüfus değişimi

TÜİK’in 2024 ADNKS verilerine göre, Van’da nüfus kaybı özellikle kırsal ilçelerde yoğunlaştı. Öte yandan merkez ilçeler olan İpekyolu, Tuşba ve Edremit ise nüfus artışı yaşadı. Van’ın en kalabalık ilçesi olan İpekyolu’nun nüfusu, 2023 yılında 350 bin 708 iken, 2024’te 356 bin 977’ye yükseldi. İlçe bir yılda 6 bin 269 kişilik nüfus artışı yaşadı. Tuşba ilçesinin nüfusu 1 yılda 1.434 kişi artarak 165 bin 885’e yükseldi. Edremit’te ise nüfus 1.164 kişi artarak 130 bin 768’e çıktı.

Van’ın kırsal ilçelerinde durum vahim

Van’ın kırsal ilçelerinde tablo tam tersine döndü. Van’ın 10 ilçesinde nüfus kaybı yaşandı. Çaldıran’ın nüfusu bir yılda 4 bin 287 kişi azalarak 56 bin 901’den 52 bin 614’e geriledi. Özalp, 57 bin 829’dan 53 bin 966’ya düşerek 3 bin 863 kişilik kayıp yaşadı. Başkale, 42 bin 922’den 41 bin 159’a düşerek 1.763 kişilik kayıp verdi. Muradiye 44 bin 322’den 42 bin 986’ya gerileyerek 1.336 kişilik nüfus kaybetti. Gürpınar’da 1.834 kişilik düşüş yaşandı. İlçenin nüfusu 31 bin 816’dan 29 bin 982’ye düştü. 

Çatak’ın nüfusu 1 yılda 1.436 kişi azalarak 18 bin 825’ten 17 bin 389’a geriledi. Saray, 18 bin 779’dan 17 bin 382’ye düşerek 1.397 kişilik kayıp yaşadı. Gevaş’ta nüfus 840 kişi azalarak 27 bin 437’den 26 bin 597’ye düştü. Bahçesaray ise 810 kişi kaybederek 12 bin 983’ten 12 bin 173’e düştü. Erciş ilçesi, 171 bin 35’ten 170 bin 209’a düşerek 826 kişilik bir azalma yaşadı.

Vanlı, Van’ı terk ediyor!

Van’dan göç edenlerin nedenleri TÜİK verilerine yansıdı. Buna göre; 17 bin 949 kişi, hane veya aile fertlerinden birine bağımlı göç nedeniyle il dışına taşındı. 9 bin 130 kişi, daha iyi konut ve yaşam koşulları için göç etti. 8 bin 422 kişi, eğitim amacıyla Van’dan ayrıldı. 6 bin 987 kişi, tayin ya da iş değişikliği nedeniyle göç etti. 5 bin 815 kişi, işe başlamak ya da iş bulmak için başka illere gitti.

2 bin 810 kişi, ailevi nedenlerle veya medeni durum değişikliği sebebiyle göç etti. 1.813 kişinin göç nedeni bilinmezken, 1.500 kişi diğer nedenlerle ile terk etti. 1.142 kişi ev aldığı, 636 kişi ise memlekete geri döndüğü için il dışına çıktı. 209 kişi emeklilik, 134 kişi ise sağlık ya da bakım gerekçesiyle göç etti.

Genç nüfus beş yılda 25 bin kişi azaldı

TÜİK’in 2024 yılı “İstatistiklerle Gençlik” verilerine göre, Van’daki 15-24 yaş arası genç nüfus, son 5 yılda ciddi oranda azaldı. 2020 yılında 237 bin 508 olan genç nüfus, 2024 yılı itibarıyla 212 bin 120’ye geriledi. Bu verilere göre Van, 5 yılda 25 bin 388 genç kaybetti. 2024 verilerine göre, genç nüfusun 109 bin 916’sı erkek, 102 bin 204’ü kadın.

Kötü senaryo: Düşüş devam edecek

TÜİK’in nüfus projeksiyonlarına göre Van’ın nüfusundaki düşüş önümüzdeki yıllarda da sürecek. 2023 yılında 1 milyon 127 bin 612 olan Van nüfusunun, 2030 yılında 1 milyon 104 bin 161’e kadar düşmesi bekleniyor.

“Göçün temelinde ekonomik sorunlar ve kuraklık var”

Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, Van’da kırsaldan kent merkezine, oradan da farklı illere yönelen göçün hızla arttığını belirterek, bu göçün temelinde ekonomik sıkıntılar ve kuraklık olduğuna dikkat çekti.  

Tarım ve hayvancılıkla geçinen kırsal kesimin, iklim değişikliğiyle birlikte suya erişimde ciddi sıkıntılar yaşadığına işaret eden Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “Sulama suyu yetersizliği, artan maliyetler ve ürün verimsizliği nedeniyle kırsaldaki vatandaşlar geçimlerini sağlayamıyor, hayvanlarını besleyemiyor ve tarlalarını ekemiyor. Bu durum köyleri hızla boşaltırken, Van merkez de gelen nüfusu karşılayamadığı için başka şehirlere göç oluyor” açıklamasında bulundu.

Göçün kıskacında bir il: Van! yazısı ilk önce Support To Media Freedom Projesi üzerinde ortaya çıktı.